ANALIZA E SITUATES DHE PLANI KOMBETAR I VEPRIMIT

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Size: px
Start display at page:

Download "ANALIZA E SITUATES DHE PLANI KOMBETAR I VEPRIMIT"

Transcription

1 ANALIZA E SITUATES DHE PLANI KOMBETAR I VEPRIMIT PER USHQIMIN DHE USHQYERJEN PER SHQIPERINE Duke rritur, blere dhe konsumuar lloje te sigurta ushqimesh mund te reduktohet rreziku i semundjeve dhe njekohesisht promovohet nje mjedis i qendrueshem MINISTRIA E SHENDETESISE DREJTORIA E KUJDESIT SHENDETESOR PARESOR

2 Permbajtja Parathenie 3 Falenderim Qellimi dhe angazhimet aktuale politike Pabarazite sociale dhe semundjet me origjine ushqimore 7 Semundjet me origjine ushqimore 7 Kontaminimi i ushqimit. (Biologjik-salmonela, campylobacter, listeria, e.coli, BSE). 9 Impakti mbi shendet nga ndotja mikrobiologjike e ushqimeve.. 10 Kontaminimi ushqimit (kimik- pesticide, metale te renda, dioxine) Kontrolli i ushqimit (sistemi HACCP).. 14 Masa per parandalimin e semundjeve me origjine ushqimore 15 (trajnime, kualifikime).. 16 Kequshqyerja dhe pasiguria e ushqimit. 16 Vonesat ne rritjen intrauterine dhe kequshqyerja e nenes.. 16 Kequshqyerja proteino-energjetike (nenushqyerja) malnutricioni akut dhe kronik (wasting stunting). 19 Ushqyerja me gji 21 Ushqimet e vlefshme dhe vleresime te racionit ushqimor. 24 Cfare konsumojne shqipetaret. 27 Crregullimet nga pamjaftueshmeria e Jodit (IDD) 31 Crregullimet nga pamjaftueshmeria e Hekurit (IDA) 33 Crregullimet nga pamjaftueshmeria e mikronutrienteve te tjere Zn, Vit A, etj Obeziteti dhe semundjet e patransmetueshme (NCD) 37 Obeziteti. 37 Semundjet kardiovaskulare. 39 Hipertensioni. 41 Kanseret. 41 Shendeti oral Projekte te financuara nga donatore te huaj per Ushqimin Strategjia e Ushqimit dhe Ushqyerjes 47 Strategjia e Ushqyerjes. 48 Strategjia per kontrollin e ushqimeve. 49 Strategjia per sigurimin e ushqimit Qendrimet 50 Zhvillimi i nje qendrimi te gjithaneshem (tri strategjite se bashku). 50 Monitorimi i informacionit shendetesor 51 Permiresimi i njohurive. 51 Edukimi ne Ushqyerje, programe edukimi per ushqyerje te shendeteshme. 51 Promovimi dhe vendosja e mekanizmave kombetare koordinuese dhe keshilluese 54 Ligjeshmeria per Ushqimin dhe Ushqyerjen Konkluzione, Prioritete Aneks Literatura. 66 2

3 Parathenie Pergatitja e Planit Kombetar te Ushqimit dhe Ushqyerjes eshte nje angazhim serioz i drejtuar nga Ministria e Shendetesise, qe ne perputhje me filozofine e zhvillimit te qendrueshem dhe platformen shendet 21, kerkon te ofroje oportunitete ne drejtim te identifikimit te prioriteteve ne fushen e Ushqimit dhe Ushqyerjes, te planifikimit shkencor, te koordinimit te veprimtarive planifikuese me te gjithe sektoret e tjere ekonomike dhe gjetjen e mekanizmave per permbushjen e tyre. E drejta per nje ushqim te shendetshem, si nje e drejte baze e njeriut, u theksua ne Konferencen Nderkombetare te Ushqyerjes ne 1992 dhe ne Samitin Boreror te Ushqimit ne Furnizimi me ushqim te sigurt eshte nje domosdoshmeri per mbrojtjen e shendetit publik. Ne kushtet aktuale lind nevoja e pergatitjes se politikave per pakesimin e semundjeve me origjine ushqimore qe do te ndikoje njekohesisht ne uljen e kostos per sherbimet shendetesore. Ky dokument ka per qellim te mbroje dhe promovoje shendetin dhe te pakesoje semundjet me origjine ushqimore, duke kontribuar njekohesisht ne zhvillimin social- ekonomik dhe mjedisin e qendrueshem. Ai insiston ne rolin komplementar qe duhet te luajne sektoret e ndryshem ne implementimin e kesaj politike. Ne takimin e Komitetit Rajonal te OBSH per Europen, qe u mbajt ne Shtator 2000, u miratua nga Shtetet Anetare dokumenti Ndikimi i Ushqimit dhe Ushqyerjes ne Shendetin Publik: Nevoja per nje Politike te Ushqimit dhe Ushqyerjes dhe Plani i Veprimit per OBSH ne Rajonin Europian per vitet Ishte pikerisht ky dokument qe nxiti dhe ndihmoi ne perpilimin e Planit Kombetar te Veprimit per Ushqimin dhe Ushqyerjen duke u fokusuar ne problematiken e vendit tone dhe prioritetet aktuale. Na ikurajoi ne kryerjen e kesaj detyre edhe angazhimi i nje pjese te madhe te vendeve Europiane ne formulimin e planeve te tyre per Ushqimin dhe Ushqyerjen. Ne kete menyre permbushem edhe nje nga pretendimet tona ne drejtim te promovimit te ushqyerjes te shendeteshme. Importuesit e ushqimit, prodhuesit lokale te ushqimit dhe te gjithe aktoret qe jane te angazhuar ne furnizimin e popullates me ushqim, duhet te njohin oportunitetet qe ekzistojne per nje ushqim ne perputhje me udhezimet dietetike. Kerkesa e publikut per ushqim te shendeteshem, eshte ne rritje. Ne fakt industria, tregetia ne disa raste po pergjigjen ne menyre te favoreshme. Per kete lind nevoja per te ndermarre ndryshime ne qendrimin ndaj ushqyerjes se shendeteshme, dhe menyres se jeteses. Duhet te involvohen ne keto veprime vec sektorit shteteror edhe organizatat jo qeveritare dhe sa me shume grupe te tjera te interesuara. Ne desherojme te forcojme perpjekjet per tu larguar nga semundjet, kurimi e trajtimi duke u drejtuar drejt parandalimit te semundjeve dhe promovimit te shendetit, duke rritur pjesemarrjen e komunitetit dhe vetepergjegjesine e individit. Prandaj rruga me e mire per kete orientim te ri, eshte njohja ne praktike e rolit te vecante te ushqimit dhe ushqyerjes ne politiken shendetesore dhe rendesia qe ka ajo ne shendetin publik. 3

4 Cdo institucioni ka nje rol te vecante ne promovimin e shendetit duke filluar nga organizmat shteterore, sektori i shendetit, industrise, tregetise, medias si dhe OJQ-te. Propozimet e skicuara ne kete dokument sugjerojne shume menyra per te permiresuar shendetin, duke u fokusuar tek ushqimi dhe ushqyerja e shendeteshme. Nepermjet te bashkeveprimit nder sektorial dhe multidisiplinar, mund te arrihet nje rezultat pozitiv ne realizimin e ushqyerjes se shendeteshme. Plani Kombetar i Veprimit per Ushqimin dhe Ushqyerjen, eshte rezultat i punes se kryer nga Grupi i Punes se ngritur per pergatitjen e tij. Ne perberje te tij jane specialiste te Ministrise se Shendetesise, te Ministrise se Bujqesise dhe Ushqimit, te Bashkepunimit Ekonomik dhe Tregetise, te Arsimit dhe Shkences, te Punes dhe Ceshtjeve Sociale, Ministrise se Mjedisit, Ministrise se Rregullimit te Territorit dhe Turizmit, Ministrise se Financave, perfaqesues nga UNICEF, specialist nga INSTAT, dhe institucioneve vartese te cilet dhane nje ndihmese te madhe ne mbledhjen e te dhenave per pergatitjen e dokumentit. Gjate procesit te pergatitjes u konsultuam dhe u morren mendime edhe nga Shoqata e Konsumatorit Shqipetar. Ministri i Shendetesise Ministri i Bujqesise dhe Ushqimit Prof. Dr. Mustafa XHANI Agron DUKA 4

5 Falenderim Plani Kombetar i Veprimit per Ushqimin dhe Ushqyerjen ne Shqiperi eshte pergatitur gjate periudhes , nga Grupi i Punes i perbere nga: Dr. Petrit Vasili, Kryetar i Grupit te Punes dhe Zv. Minister i Shendetesise, Dr. Agim Shehi, Drejtor ne Drejtorine e Kujdesit Shendetesor Paresor ne Ministrine e Shendetesise, Dr. Marita Afezolli, koordinatore e Programit te Ushqimit dhe Ushqyerjes, specialiste ne Drejtorine e Kujdesit Shendetesor Paresor ne Ministrine e Shendetesise, Nedime Ceka, Shefe ne sektorin Nena dhe Femija, Drejtoria e Kujdesit Shendetesor Paresor ne Ministrin e Shendetesise, Nurie Caushi, shefe ne Sektorin e Statistikes dhe Teknologjise se Informacionit ne Ministrine e Shendetesise, Zanina Haxhia, specialiste ne Institutin e Shendetit Publik, Perparim Kadare Shef i Sektorit te Higjienes ne Drejtorine e Shendetit Publik Tirane, Medi Hoxha higjienist ne Drejtorine e Kujdesit Shendetesor Paresor Durres, Ilda Ulqinaku, shefe e Laboratorit Bakteriologjik ne Drejtorine e Kujdesit Shendetesor Paresor Durres, Roland Lalaj, shef i sektorit te Higjienes ne Drejtorine e Kujdesit Shendetesor Korce, Dr. Marjana Bukli UNICEF, Luljeta Cuko shefe e Sektorit te Kontrollit te Ushqimit ne Ministrine e Bujqesise dhe Ushqimit, Ermal Hoxha specialist ne Ministrine e Bujqesise dhe Ushqimit, Ilir Metaj specialist ne Ministrine e Rregullimit te Territorit dhe Turizmit, Irena Vangjeli specialiste ne Ministrine e Arsimit dhe Shkences, Brikena Shima specialiste ne Ministrine e Mjedisit, Artur Pilkati specialist ne Ministrine e Ekonomie, Stavri Lako specialist ne Ministrine e Punes dhe Ceshtjeve Sociale, Ariana Kazazi specialiste ne Ministrine e Financave, dhe Margarita Caci specialiste ne INSTAT. Pergatitja e ketij dokumenti u mundesua fale dedikimit dhe angazhimit te te gjithe personave te lartpermendur dhe ndihmes se dhene nga ekspertet e OBSH-se. Falenderojme Grupin e Punes qe ndermorri dhe realizoi pergatitjen e ketij dokumenti, qe ka qellim te kontribuoje sado pak ne shendetin e popullates dhe permiresimit te tij. Dr. Petrit VASILI Zv. Minister i Shendetesise Kryetar i Grupit te Punes per Ushqimin dhe Ushqyerjen 5

6 1. Qellimi dhe Angazhimet Aktuale Politike. Qellimi i politikes se ushqimit dhe ushqyerjes eshte qe te pakesohet niveli i semundjeve me origjine ushqimore, te mbrohet dhe promovohet shendeti. Ne te njejten kohe do te mbrohet mjedisi dhe do stimulohet zhvillimi socio-ekonomik. Ajo synon te vendose shendetin publik ne qender te politikes se ushqimit. Ushqimi i sigurt dhe i shendeteshem eshte i domosdoshem per te mbijetuar dhe nje e drejte humane e cila u theksua ne Samitin Boteror te Ushqimit (SBU) organizuar nga FAO ne Nga ana tjeter dy inisiativa te tjera te medha te ndermarra ne dhjete vjecarin e fundit theksojne rendesine e ushqimit: Shendet 21 rekomandon promovim te shendetit; dhe Axhenda 21 promovon nevojen per nje mjedis te qendrueshem. Implementimi i Axhendes 21 eshte koordinuar nga Komisioni i Kombeve te Bashkuara per Zhvillimin e Qendrueshem. Axhenda 21, e miratuar nga shtetet me 1992 ne Samitin Boteror te Mjedisit, e cila thekson principin qe shtetet duhet te pakesojne llojet jo te qendrueshme te prodhimit dhe konsumit dhe te promovojne politika te pershtateshme. Gjate vitit 2000, Komisioni i Kombeve te Bashkuara u fokusua ne bujqesi dhe mjedis. Nderkohe si pjese e pergjegjesise se saj, OBSH-ja organizoi nje sesion mbi tranzicioni per nutricionin global: implikimet politike per shendetin dhe bujqesine e qendrueshme ne Shekullin 21 duke trajtuar se bashku shendetin, bujqesine dhe dimensionet mjedisore te ushqimit. Dokumenti i Planit Europian te Veprimit per Ushqimin dhe Ushqyerjen, eshte pergatitur ne kohen e duhur. Ai trajton problemet e ndikimit te ushqimit ne shendetin publik ne Rajonin Europjan te OBSH si dhe disa aspekte te shendetit, bujqesise dhe mjedisit duke i pare ato se bashku. Angazhime te tjera politike jane ndermarre keto dhjete vitet e fundit, pervec Platformes Shendet 21 dhe Axhendes 21. Ato theksojne nevojen per politika te gjitheaneshme te shendetit publik. UNICEF organizoi Samitin Boteror te Femijeve dhe Konventen per te Drejtat e Femijeve ne Ekzistojne rezolutat e Asamblese Boterore e Shendetit (ABSH) per Kontrollin e Ushqimit, Semundjet jo te transmetueshme, Ushqimin e infanteve (Kodi Nderkombetar per Marketimin e Zevendesuesve te Qumeshtit te Gjirit e Rezolutave pasuese perkatese) dhe Crregullimet nga Deficienca Jodike. Mbas Konferences Nderkombetare te Ushqyerjes 1992 (te organizuar nga OBSH dhe FAO), Rezoluta e Asamblese Boterore te Shendetit kerkon plane veprimi te gjitheaneshme. Zyra Europiane monitoron implementimin e saj ne Shtetet Anetare qe nga Brenda shteteve te Bashkimit Europian Marreveshja e Amsterdamit percakton qe shendeti duhet te merret ne konsiderate ne te gjitha politikat e BE. Marrveshja e Shteteve Anetare te BE kerkon vleresimin e impaktit mbi shendet ne politikat e BE. Zhvillimet e koheve te fundit, qe kane elemente te ushqimit dhe politikes se ushqyerjes, perfshi White Paper te Komisionit Europian mbi Kontrollin e Ushqimit 2000 dhe programin e ri per shendetin publik (2001-6) Shendeti dhe Ushqyerja-Elemente per Aksionin Europian kane qene gjithashtu nje prioritet. 6

7 2. Pabarazite sociale dhe semundjet me origjine ushqimore. Autoritetet shteterore, profesionistet e shendetesise dhe publiku kane filluar te shqetesohen persa i perket rritjes se numurit te semundjeve qe lidhen me ushqimin. Semundjet qe lidhen me ushqimin, kequshqyerja, obeziteti dhe semundjet e pa transmetueshme, kane krijuar shume probleme per shoqerine, vecanerisht per pjesen me vulnerabel te saj. Grupet e ndryshme te popullates ato me te ardhura te pakta, femijet, adoleshentet, grate ne periudhen e shtatzanise e laktacionit, si dhe njerezit e moshuar, shpesh ndeshen me problemin e pa mundesise se marrjes se nje ushqimi te sigurt dhe shendeteshem. Semundjet me origjine ushqimore Ne vitin 1995 u vleresua qe cdo vit rreth 130 milion Europiane jane prekur nga episode semundjesh me origjine ushqimore. Burimet e kontaminimit te ushqimit, qofte kimik (pesticidet, metalet e renda etj.) apo biologjik (si. Salmonella, Campylobacter, Listeria and E.coli) mund te ndodhin ne cdo stad te zinxhirit te ushqimit. Diarreja, qe eshte shkaku kryesor i vdekjeve dhe voneses ne rritje te infanteve dhe femijeve te vegjel, eshte simptomi me i zakoneshem i semundjeve me origjine ushqimore. Insuficienca e veshkave, crregullimet ne sistemin nervor, artritet, dhe paralizat jane konseguenca te tjera serioze. Patogene te rinj si prionet qe shkaktojne BSE encefalopatia bovine spongiforme, konsiderohet tani si shkaku i variantit te semundjes se Creutzfeldt-Jacob (vcjd) ne njerez. Ushqimi mund te kontaminohet gjate stadeve te ndryshme te prodhimit bujqesor fillestar, rruajtjes, transportimit, perpunimit, paketimit dhe pergatitjes finale. Cdo lidhje ne zinxhirin e ushqimit duhet te jete e forte qe shendeti i konsumatoreve te mbrohet (fig. 1). Per me teper qe rritja ne tregetine globale te ushqimit krijon potencial per sasi te madhe ushqimi, nga nje burim te shperndahet ne distanca te medha krahasuar me te kaluaren. Nderkohe qe eshte krijuar mundesi prodhimi e ushqimit me variabel dhe me e lire, eshte rritur rreziku ose zmadhuar perhapja e semundjeve me origjine ushqimore apo shperthimeve te ndryshme. Pare ne prizmin qe kompleksiteti i zinxhirit ushqimor eshte ne rritje dhe ndikimi qe furnizimi me ushqime ne sigurine ushqimore eshte ne rritje te vazhdueshme, lind nevoja per te marre ne konsiderate vendosjen e mekanizmave efektive te kontrollit. 7

8 Figura 1: Stadet Kryesore te furnizimit me ushqim Furnizim impute te bujqesisse Plehra kimike, pesticide, ilace, GMOs,tagji Prodhimi primar Fermeret, peshkataret, rrites peshku Procesi i perpununimit primar Ne ferme, bulmetore, thertore, mullinj Procesi i perpunimit sekondar konservim, ngrirje, tharje, prodhim pije,birre Shperndarje ushqimit Nacional/internacional, import/export Shitje me pakice supermarkete, dyqane Sherbim me ushime Restorante, spitale, shkolla Pergatitje e ushqimit ne shtepi 8

9 Kontaminimi i ushqimit (Biologjik-salmonela, campylobacter, listeria, e.coli, BSE) Ushqimet jane objekt i ndotjes mkrobiologjike duke u bere nje nder mjetet me te rendesishme te transmetimit te semundjeve tek njeriu. Ne shperthimet epidemike perfshihen mishi dhe nenproduktet e tij, qumeshti dhe n/produktet, vezet, dritherat, perimet etj te ndotura me Salmonela, Escherichia coli, Campilobacterium, etj. Ne vendin tone, si pasoje e sistemeve te ndryshme proceduriale (tre variacione kontrolli) ne marrjen, analizimin e kampioneve te ushqimeve, dhe normativave te ndryshme te interpretimit, veshtiresohet paraqitja e te dhenave. Eshte fakt se ne pjesen me te madhe te laboratoreve mikrobiologjik ne varesi te inspektoriatit Sanitar Shteteror, kryhen analiza te ndryshme per vleresimin e ndotesve te tille si: Salmonela, Shigela, Escherichia Coli, Campilobacterium, Sporet anaerobe, te cilat keto vitet e fundit kane munguar te raportohen per arsye te kompetencave te pakta qe i lejon ligji Per Ushqimin laboratoreve ne varesi te ketij Inspektoriati, mungeses se nje sistemi efektiv monitorimi ne grumbullimin e sakte dhe te plote te te dhenave, kryesisht ne pikat kritike te kontrollit, si dhe te situatave te krijuara keto vitet e fundit ne vend. Salmonela Nisur nga te dhenat e pakta, qe disponojme ne kete drejtim, rezultat i syrvejimit te realizuar nga seksioni i mbrojtjes se ushqimeve, laboratorit bakterologjik te ISHP dhe Institutit te Veterinarise, ne vitin 1996, analizimi i 200 kampioneve importi mishi dhe nenprodukte mishi, vezesh, etj tregoi se 12.5% e tyre (mish pule) si dhe 14.3% e vezeve ishin te ndotura me Salmonela. Ekzaminimet e metejshme per identifikimin biokimik te tipit te Salmonelave, treguan pranine e Salmoneles enteritidis ne pjesen me te madhe te kampioneve te analizuara. E. Coli Bazuar ne syrvejimin e mesiperm, nga analizimi bakteriologjik i 32 kampioneve te sallameve per E.Coli, 11 ose 34..3% e tyre ishin te ndotura. Te dhenat e laboratorit mikrobiologjik te DHE Tirane per periudhen 1996, tregojne se nga 990 ekzaminime per shkallen e pastertise te mjediseve, duarve dhe mjeteve te punes, 229 ose 23% e tyre jane te kontaminuara nga E. Coli. Clostridium Perfrigens Te dhenat e ekzaminimit ne laboratorin bakterologjik te Institutit te Shendetit Publik, per clostridium perfrigens, kane treguar se ne 32 kampione te sallameve 6 prej tyre ose 18.75% ishin te ndotura. Bacilus Mesentericus Gjate viteve 1995, 1996 dhe 1997, problem eshte paraqitur ne disa rrethe te vendit tone si ne Kukes, Gramsh, Korce etj kontaminimi i miellit me B. Mezentericus, ndotje e cila ka ardhur gjithnje e ne rritje. Keshtu te dhenat e laboratorit te mikrobiologjise ushqimore te ISHP, nga 74 mostra dritherash te analizuara per permbajtje te ketij mikroorganizmi, kane verejtur se 22 ose 29.7% e tyre rezultuan te ndotura. 9

10 Impakti mbi shendet nga ndotja mikrobiologjike e ushqimeve Semundjet e shkaktuara nga ndotja mikrobiologjike e ushqimeve mbeten nder problemet me te rendesishme te shendetit publik. Eshte vleresuar se vetem 10% e te gjitha rasteve te intoksikacioneve me origjine ushqimore raportohen dhe pjesen me te madhe te ketyre shperthimeve e perfaqesojne salmonelozat. Prej kohesh ka qene vleresuar se rreth 1,400 milion episode diareike dhe rreth 3,2 milion vdekje kane ndodhur cdo vit ne bote per femijet nen 5 vjec, ne te cilen ne rreth 70% te rasteve shkaktohen nga ushqimet e ndotura baktereiologjikisht. Midis shpjegimeve te mundeshme per rritjen e numurit te semundjeve te lidhura me ndotjen e ushqimeve jane: Ndryshimet ne menyrat dhe zakonet e ngrenies, nepermjet rritjes se preferencave per ushqime me pak te perpunuara, per te qene keto te fundit me te shendeteshme. Ndryshimet ne teknologjite e prodhimit te ushqimeve, me qellim qe te rritet kohezgjatja e ruajtjes se produkteve, rritin mundesite e riskut te rikontaminimit te tij mikrobiologjik dhe shumezimit gjate procesit te ruajtjes. Ndryshimet ne ndjeshmerine e popullates (psh, ne nivelin imunitar te saj). Ne vendin tone, bazuar ne te dhenat e raportuara sipas analizes epidemiologjike te vendit per periudhen , verejme nje tendence fluktuante te semundjeve infektive, ku faktori ushqim i ndotur luan nje rol te rendesishem ne perhapjen e ketyre semundjeve. Tabela Nr 1. Dinamika e disa semundjeve infektive ne Shqiperi per periudhen Nozologjia Gastrent Toks-inf Shigeloza Salmoneloza Ethet tifoide Cholera Bruceloza Hepatiti Burimi: Sek Epidemiologjise Ministria e Shendetesise, Instituti i Shendetit Publik Ne rastin e gastroenterit akut shpesh emertimi eshte i pergjithshem, pasi ai nuk jep qarte natyren e tij, nese eshte infeksioz apo joinfeksioz. Shpesh ne rastin e nje natyre infeksioze, nuk percaktohet entiteti nozologjik sipas shkaktarit etiologjik. Gjithashtu, ne praktikat e deritanishme te mjeksise klinike ne vendin tone ka patur nje konfuzion ne emertimin salmoneloza, toksikoinfeksione alimentare, enterite akute, dispepsi toksike etj, ne diagnozen e semundjeve diarreike ne teresi. Nese do te shikojme dinamiken e salmonelozave ne vite, ne tabelen Nr 2 dhe grafikun e meposhtem, verehet nje pakesim i rasteve te raportuara, gje e cila duhet interpretuar me kujdes, pasi ne fakt salmonelozat kerkojne jo vetem konfirmim laboratorik, por edhe se ne pjesen me te madhe te tyre ato jane vete toksikoinfeksione alimentare. 10

11 Theksojme se incidencat e mesiperme nuk duhet te jene reale: ato mund te jene me te ulta, pasi nje pjese e madhe e tyre raportohet si gastroenterit, e lidhur kjo me pamundesine apo paaftesine e laboratoreve te rretheve per diagnoze te sakte klinike dhe konfirmimin e saj me diagnozen Nr. rasteve Dinamika e salmonelozave Series vitet laboratorike mikrobiologjike. Tabela Nr 2 dhe grafiku perkates (Burimi: ISHP) Edhe ne rastin e toksikoinfeksioneve ushqimore, shiko tabelen Nr 3 dhe grafikun me poshte, ulja e dukshme dhe incidencat 2.5 / banore me 1995 dhe 2,3/ banore me 1996, mund te shpjegohen me faktin se ne vizitat ambulatore ato diagnostikohen si gastroenterite. Ndersa gjate viteve vihet re nje rritje e rasteve dhe incidenca per vitet llogaritet 3,9/ banore dhe per vitin 2000, 6,1/ banore. Tabela Nr 3 dhe grafiku perkates (Burimi: ISHP) Dinamika e toksiko-infeksioneve Nr. i rasteve Series Vitet Series2 11

12 Te dhenat qe disponojme nga DHE Tirane, tregojne se intoksikacionet ushqimore me natyre mikrobike kane qene shpesh pasoje e mungeses se respektimit te normave higjenike te mbrojtjes se produkteve ushqimore. Keshtu ne muajin korrik 1996, ne nje njesi te tregetimit te akullores u intoksikuan 49 persona, me tabllo te mesme dhe te lehte klinike. Shkaktar ishte izolimi i stafilokokut te arte ne kremin e akullores dhe ne nazofarinksin e nje punonjesi te ketij lokali. Ne muajin gusht te po te njejtit vit, u intoksikuan 39 nxenes te Kolegjit turk, ne te cilin 16 e tyre u hospitalizuan. Izolimi i salmoneles se patipizuar ne mishin e grire ishte shkaktari i ketij intoksikacioni Edhe ne rastin e brucelozes te dhenat raportohen kryesisht ne baze te diagnozes klinike, pa konfirmim laboratorik. Te dhenat (Sektori i Epidemiologjise se ISHP).tregojne nje rritje te incidences se saj ne vitin 1994 (incidenca 107 zona rurale/118 raste = 90.7%), kundrejt viteve 1995 ( incidenca 153/172 = 89%) dhe 1996 ( 116/149= 77.8%) me nje prekje me te theksuar te zonave rurale. Uljet e rasteve te kesaj nozologjie ne vitet e mevoneshme mund te shpjegohet jo vetem me uljen e nivelit te rasteve te raportuara, por edhe nivelit te aktivitetit te Inspektoriatit Veterinar ne drejtim te kontrollit te produkteve me origjine blegtoriale. Ne sistemin shendetesor ka tendence te fshehjes se rasteve dhe mosdenoncimit per te mos ju nenshtruar shtrimit ne spital. Mungesa e rregjistrimeve dhe e denoncimeve korrekte nga personeli shendetesor, tendenca e familjareve per trajtimin e te semureve ne kushte shtepie, ndikojne ne uljen e raportimeve te rasteve per nozologjite e mesiperme. Ne vecanti per brucelozen Inspektoriati Veterinar ka mangesi ne drejtim te evidentimit te vatrave dhe parandalimit te perhapjes te infeksionit ne fjale. Ky inspektoriat duhet te zbatoje me rigorozitet procedurat e izolimit te kafsheve te infektuara dhe te ndjeke me perparesi kontrollin e produkteve ushqimore qe merren nga keto kafshe. Problem vazhdon te jete bruceloza qe eshte me e perhapur ne pjesen jugore te vendit. Ka tendence te perhapjes edhe ne pjese te tjera te vendit, per shkak te fenomenit te migrimit te kafsheve. Rastet me bruceloze ne njerez jane me te shprehura ne punetoret e sektorit te veterinarise. Tabela Nr 4 dhe grafiku (Burimi: ISHP) Dinamika e brucelozes Numuri i rasteve Series vitet 12

13 Kontaminimi ushqimit (kimik-pesticide, metale te renda, dioxine) Ne vendin tone analizimi i te dhenave per ndotjen kimike te ushqimeve eshte jo i plote. Megjithate per t u permendur jane: Ndotja e ushqimeve me Plumb Gjate viteve 1992, 1996 dhe 1997, ne disa zona rurale te vendit tone, kryesisht te zonave jugore, u verejten disa shperthime nga intoksikacioni me plumb. Intoksikacionet ishin te lidhura me perdorimin e miellit, me origjine bluarje nga mullinj te vjeter, te riparuar me mbushje plumbi. Rreth 3000 individe qe jetonin ne keto zona, ishin te ekspozuar ne shkalle te ndryshme ndaj ketij ndotesi. Te dhenat e analizimit ne ISHP te 83 mostrave te miellit (40 mostra me 1992, 25 me 1996 dhe 18 me 1997) paraqiten ne tabelen N 4 dhe grafikun e meposhtem. Tabela N 5. Perqendrimet e Plumbit ne miell ne disa zona te vendit tone, gjate periudhave 1992, 1996, 1997.(dhe grafiku perkates) Mostra ne Numri Minimal Maximal Mesatar vite Miell Miell Miell Nivelet e Pb ne mg/kg ne miell ne vite Serie1 Te dhenat tregojne nje tendence ne rritje te ndotjes se miellit ne vitet te cilet u permenden me lart ne disa zona rurale te vendit tone duke e bere kete te fundit nje problem serioz te impaktit mbi shendetin e popullates se ekspozuar. Impaktet shendetsore te ndotjes me Pb. Ne analizimin e 236 mostra gjaku, per nivelet e pb ne gjak, te marra ne persona te ekspozuar ne vendet e shperthimit te intoksikacionit (130 mostra ne vitin 1992, 51 mostra ne qershor 1992 dhe 55 mostra ne maj te vitit 1996) ato varionin nga µg/dl ( mestare ±13.85) ne vitin 1992, kundrejt niveleve µg/dl (mestare ±9.03) ne vitin Nivelet e matura ishin mbi ato te lejuara per ekspozim ndaj ketij ndotesi per nje popullate normale. Ne fakt nivelet ne individet e intoksikuar me 13

14 Pb ne gjak ishin me te ulta ne vitin 1996 ne krahasim me vitin 1992, megjithe nivelet e larta te permbajtjes se Pb ne miell, gje e cila mund te shpjegohet edhe me periudhen e marrjes se mostrave te gjakut per analize laboratorike (ne kete periudhe per njohjen e problemit popullata i ishte nenshtruar edhe mjekimeve ambulatore ndaj ketij intoksikacioni). Ndotja nga nitratet dhe nitritet. Ne kuadrin e syrvejimit mbi cilesite kimike dhe baktereologjike te mishit dhe produkteve te tij, raport teknik i projektit Environment Albania (1996), analizimi i 32 kampioneve te sallameve per permbajtje nitritesh, raporton nivele te rendit nga 0.07 ne 0.54 mg/100g, te cilat jane brenda normave te standarteve shteterore. Ndotja mykotike dhe mykotoksinat. Ndotja mykotike sidomos e dritherave te bukes ka qene nje nder problemet shqetesuese te raportuara nga laboratori i bakterologjise ushqimore te ISHP gjate viteve 1995, 1996, Te dhenat e analizimit te 100 mostrave dritherash per permbajtje myku treguan se 25 ose 25% e tyre jane mbi normat e lejuara. Te dhenat e syrvejimit mbi ndotjen mykotike dhe mykotoksikologjike te drithrave dhe frutave te thata, te realizuar me 1997 nga seksioni i mbrojtjes se ushqimit ne bashkepunim me laboratoret e Departamentit te Mjedisit dhe Shendetit, treguan se nivelet e Aflatoxines B1, ne 26 mostra drithi rezultuan < 5µg/kg. Ne vitin 1996, nga DHE Tirane jane analizuar 81 mostra mielli dhe buke, nga te cilat 28 kampione kane rezultuar me ngarkese mykore dhe prani te bacileve sporogene. Gjithashtu nga 2128 analiza entomologjike, 35 mostra kane rezultuar te infestuara nge demtues, kryesisht insekte. Kontrolli ushqimit (siguria ushqimore) Sistemi HACCP Pergjithesisht legjislacioni ne fuqi per Ushqimin nuk trajton problemin themelor te sigurise ushqimore, por nene te caktuara te tij (neni 27 e 28) vihen rradhazi cilesia dhe siguria ushqimore, kur nderkohe eshte e domosdoshme krijimi i rubrikave legjislative te ndara per ceshtje shume thelbesore si Siguria Ushqimore dhe Cilesia e Ushqimeve. Per te mbajtur nen kontroll kontaminimin biologjik dhe kimik te ushqimeve, nje rendesi te vecante ka aplikimi i sistemit HACCP (Analiza e Hazardeve dhe Kontrolli ne Pikat Kritike) ne praktiken e perditeshme te kontrollit te ushqimeve. Persa i perket sistemit HACCP, ai ka filluar te aplikohet vetem kohet e fundit ne nje numur shume te kufizuar ndermarrjesh te industrise ushqimore ne vendin tone. Per trajnimin e stafit qe eshte pergjegjes ne kontrollin e sigurise ushqimore (me konceptet e sistemit HACCP), dhe konkretisht tre inspektoriatiateve qe mbulojne kontrollin e ushqimit ne mvartesi te Ministrise se Shendetesise dhe Ministrise se Bujqesise dhe Ushqimit, ne Prill 2001 u organizua nje workshop. Ky aktivitet hapi rrugen per organizimin e trajnimeve te tjera ne te ardhmen jo vetem ne sistemin e inspektoriatit te kontrollit te ushqimit, por edhe ne industrine ushqimore. 14

15 Ne vijim te ketij aktiviteti te rendesishem, Ministria e Shendetesise dhe Ministria e Bujqesise dhe Ushqimit ne bashkepunim te ngushte me OBSH-ne, pergatiten nje Udhezues per Sistemin HACCP dhe Aplikimin e tij (Qershor 2001). Manuali u pergatit nga specialiste te Ministrise se Shendetesise dhe Ministrise se Bujqesise dhe Ushqimit, mbeshtetur ne rekomandimet e OBSH, dhe duke u bazuar ne domosdoshmerine per aplikimin e sistemit HACCP edhe ne vendin tone. Udhezuesi do sherbeje ne ndihme te te gjithe inspektoreve te kontrollit te ushqimit ne punen e tyre te perditeshme ne drejtim te sigurise ushqimore dhe te mbrojtjes se shendetit te konsumatorit. Ne aplikimin e Praktikave te Mira te Prodhimit dhe sistemit te Analizimit te Hazardeve dhe Kontrollit ne Pikat Kritike, te gjithe sektoret e interesuar ne sistemin shteteror, kryesisht bujqesi, shendetesi, industri dhe te shoqata te konsumatoreve, duke punuar ne menyre te harmonizuar mund te arrijne permiresime te rendesishme, duke specifikuar hazardet dhe duke adoptuar masa parandaluese per to. Ky qendrim i ri garanton per konsumatoret produkte ushqimore te sigurta. Udhezuesi eshte pergatitur bazuar ne Kodeksin Alimentar, Principet Baze te Higjienes dhe ne instrumentet e OBSH/FAO per trajnimin mbi HACCP-in, ne ndihme te inspektoreve qe jane te perfshire ne aktivitetet e kontrollit te ushqimeve nga Ministria e Shendetesise dhe Bujqesise e Ushqimit. Principet e ketij udhezimi do sherbejne per te mbajtur nje qendrim te ri per sigurine ushqimore ne te gjithe territorin e vendit. Masa per parandalimin e semundjeve me origjine ushqimore (trajnime, kualifikime) Gjate vitit 2001 jane ndermarre nje sere masash ne drejtim te rruajtjes se ushqimeve nga kontaminimi dhe parandalimi i hyrjes se ushqimeve jo te sigurta nga vendet e tjera. Mund te permendim nje sere Vendimesh te Keshillit te Ministrave apo edhe Urdhera te Ministrave si: Urdher i Ministrit te Shendetesise Mbi forcimin e kontrollit ne te gjitha pikat kufitare ne vend (ne dogana). Urdher i perbashket i tre ministrave MBU, MF, MB per bashkepunimin dhe zbatimin e masave veterinare gjate veprimtarise doganore qe forcojne proceduren e kontrollit te ushqimeve me origjine shtazore duke filluar qe nga pikat veterinare kufitare doganore deri ne inspektoriatin veterinar te brendeshem. Urdher i perbashket i MBU dhe Ministrise se Pushtetit Lokal per forcimin e kontrollit veterinar per kafshet e gjalla dhe produktet me origjine nga to. Akt nen-ligjor i Ministrit te Bujqesise dhe Ushqimit per kufizimin, ndalimin e produkteve dhe nenproduketeve shtazore te importit ose me origjine nga vendet e deklaruara me BSE dhe Afte Epizotike. Vendim i Keshillit te Ministrave per forcimin e bashkepunimit ndermjet tri inspektoriateve (Inspektoriati i Kontrollit te Ushqimeve, Inspektoriati Sanitar Shteteror, dhe Inspektoriati Veterinar) ne pikat e kalimit kufitar, ne te gjitha ndermarrjet ushqimore te produkteve blegtorale. Vendim i Keshillit te Ministrave per ndertimin e Laboratorit te kontrollit te BSE ne Institutin e Kerkimeve Veterinare, si dhe trajnimin e stafit. Akteve te perbashketa te Ministrise se Shendetesise dhe Ministrise se Bujqesise dhe Ushqimit per survejancen e zoonozave, dhe raport protokoll midis dy strukturave. Ne vitin 2001 u vune ne funksionim te plote 10 laboratore rajonale qe kryejne procedura laboratorike per produktet me origjine shtazore, krahas Laboratorit te IKV-se. 15

16 Si aksione te ndermarra mund te shtojme: Prej tri vitesh eshte vendosur Sistemi Alert ne sektorin e Shendetesise per semundjet ngjitese dhe raportimin e zoonozave per rastet ne njerez dhe kafshe. Ky sistem perdoret nga te dy sistemet shendetesi dhe bujqesi. Sistemi veterinar ne nivel nacional ka permiresuar kerkimin, investigimin dhe vaksinimin per zoonozat (brucelozen). Trajnimi dhe kualifikimi per zoonozat Jane organizuar nga Ministria e Shendetesise dy seminare kombetare, te mbeshtetura nga OBSH, per trajnimin e Inspektoreve Sanitare dhe Inspektoret Veterinare, per survejancen e zoonozave gjate vitit Nje tjeter seminar u organizua nga Ministria e Bujqesise dhe Ushqimit gjate vitit 2000 me Inspektoret e Ushqimit ne vend, e cila u mbeshtet nga OBSH. Prioritete Sigurimi i infrastruktures se nevojeshme per drejtim, ekspertize dhe permiresimin e legjislacionit; Formulimi i nje programi te pergjitheshem per vleresimin e sistemit HACCP. Organizimi i programeve te trajnimit per personelin e industrise ushqimore dhe te organizmave shteterore per sistemin HACCP; Inkurajimi e mbeshtetje ne pergatitjen e materialeve trajnuese (per sistemin HACCP) per industrine, inspektoret shteterore dhe pale te tjera te interesuara; Forcimi i bashkepunimit te te gjithe sektoreve qe mbulojne kontrollin dhe sigurine ushqimore. Forcimi dhe rritja e nivelit te laboratoreve te kontrollit te ushqimit ne te dy sistemet e Shendetesise dhe ate te Bujqesise e Ushqimit. Monitorimi i mbetjeve te pesticideve ne ushqime me origjine bimore. Kequshqyerja dhe pasiguria e ushqimit Vonesa ne rritjen intrauterine dhe kequshqyerja e nenes. Nje tregues pararendes i kequshqyerjes tek femijet e porsalindur dhe ato me te rritur eshte kequshqyerja fetale, shpesh here e njohur si vonese ne rritjen intrauterine (<=2500 gr ne 37 jave te shtatezanise). Incidenca e larte e voneses ne rritjen intrauterine, interpretohet jo vetem si nje indikator i riskut te kequshqyerjes, morbozitetit dhe mortalitetit te te porsalindurve, por edhe si nje alarm dhe shqetesim i shendetit publik. Ketu ndikon se tepermi kequshqyerja dhe morboziteti i grave ne periudhen e fertilitetit. Jo vetem kaq, por vonesa ne rritjen intrauterine ne femijerine e voneshme dhe ne periudhen e pjekurise, rrit riskun e semundjeve kardiovaskulare, hipertensionit arterial, diabetit, hiperkolesterolemise dhe semundjeve renale. Statistikat boterore tregojne se rreth 30 milion te porsalindur ose 23,8% e tyre jane te prekur nga vonesa ne rritjen intrauterine, ku 14.9% ndeshen ne Afrike, 12.3% ne Azi dhe vendet e tjera ne zhvillim 11.0%. Tek ne ekzistojne statistika te cilat ne vite paraqiten si ne tabelen Nr 6 dhe figuren Nr 2 me poshte. 16

17 Tabela Nr 6. Shperndarja e lindjeve nen peshe ne % ne vite. Vitet % Burimi: Ministria e Shendetesise. Fig Nr 1: Shperndarja e lindjeve nen peshe ne % ne vite % Vitet

18 Te dhenat studimore te vleresimit te gjendjes ushqyese te femijeve te moshes 0 5 vjec, ne 10 zona te vendit tone per vitet paraqiten ne tabelen Nr 7 dhe fig. me poshte: Tabela Nr 7. Shperndarja e lindjeve nen peshe (ne %) ne vite, sipas studimit te ISHP dhe UNICEF Vitet % Shperndarja e lindjeve nen peshe ne % (sipas studimit te ISHP dhe UNICEF) 10 8 % Vitet Fig 2 18

19 Kequshqyerja proteino-energjitike (nenushqyerja), malnutricioni akut dhe kronik. Ne vendin tone, ne lidhje me gjendjen ushqyese te popullates shqiptare, te dhenat qe disponohen jane te pamjaftueshme dhe shpesh e veshtiresojne kuadrin e prevalences globale te kequshqyerjes midis grupeve target te popullates. Studimet jane perqendruar kryesisht ne grupmoshat feminore, duke neglizhuar edhe grupet e tjera vulnerabel si: grate ne periudhen e shtatezanise dhe laktacionit, te moshuarit etj. Studimet e kryera, duke qene te shkeputura nga njeri tjetri, duke perdorur metoda dhe metodologji te ndryshme ne interpretimin e situates ushqyese te grupeve te studjuara, e veshtiresojne krahasueshmerine ne vite te tablose se nenushqyerjes ne vendin tone. Megjithate, sic tregohet edhe ne te dhenat e meposhteme, profili i kequshqyerjes ne vendin tone ka ndryshuar, kryesisht ne periudhen e tranzicionit. Prevalenca e kequshqyerjes se moderuar eshte pothuajse e ngjashme si ne zonat urbane dhe rurale, nderkohe qe kequshqyerja e rende eshte me e prekshme ne zonat rurale. Tabela 8. Prevalenca e nequshqyerjes ne % ne vite ne femijet e moshave 0-3 vjec Vitet 1991* 1993** 1994*** 1996*** 1997*** % & *Te dhena studimore te marra nga Instituti i Pediatrise Tirane.** Te dhena studimore te marra nga Kryqi i Kuq *** Te dhena studimore te marra nga NGO italiane( S. Egidio), UNICEF. & te dhena te raportuara bazuar ne indikatorin e kequshqyerjes akute (wasting). Grafiku 3. Prevalenca e nenushqyerjes ne % ne vite ne femijet e moshave 0 3 vjec % Vitet Megjithese incidenca e kequshqyerjes eshte pakesuar pas viteve 1990, perseri ajo mbetet e larte. Studimet e kryera nga Instituti i shendetit Publik, gjate periudhave kohore 1996 dhe1998, mbeshtetur nga UNICEF dhe Qeveria Zviceriane, kane perdorur nje metodologji te ndryshme, e cila eshte kryer ne perputhje me rekomandimet bashkekohore te OBSH dhe mendimet e eksperteve te saj. Si rrjedhoje, keto te dhena nuk mund te krahasohen me ato te studimeve te paraqitura me lart. 19

20 Te dhenat e grumbulluara nga studimi i 8000 femijeve te 10 zonave te vendit tone, jane paraqitur ne formatin tip te rekomanduar nga OBSH me Duke iu referuar ketyre te dhenave, kuptohet qarte tabloja reale e kequshqyerjes (nenushqyerje dhe obezitet ) per 10 zonat e studjuara te femijeve te moshes 0 5 vjec dhe atyre 0-6 vjec. Fig.4 Prevalenca e malnutricionit akut (wasting) ne% ne 10 zona te vendit per periudhen 1996 dhe Burimi: ISHP, UNICEF % zonat 1- Shkoder 2- Lezhe 3- Diber 4- Tirane 5- Elbasan 6- Lushnje 7- Kavaje 8- Vlore 9- Kucove 10- Korce Krahasuar me kriteret e OBSH zonat e Tiranes, Shkodres, Lezhes dhe Lushnjes paraqesin prevalence te ulet te kequshqyejes akute, zonat e Elbasanit, Korces dhe Kucoves me prevalence mesatare, nderkohe qe zonat e Vlores, Dibres dhe Kavajes me prevalence te larte. Fig 5. Prevalenca e malnutricionit kronik (stunting) ne% ne 10 zona te vendit per periudhen % zonat 1- Shkoder 2- Lezhe 3- Diber 4- Tirane 5- Elbasan 6- Lushnje 7- Kavaje 8- Vlore 9- Kucove 10- Korce Burimi: ISHP, UNICEF Krahasuar me kriteret e OBSH zonat e Tiranes, Shkodres, Lezhes, Lushnjes, Kavajes, Kucoves, Vlores, Korces, paraqesin prevalence te ulet te kequshqyejes kronike, nderkohe qe zona e Elbasanit paraqitet me prevalence mesatare dhe ajo e Dibres me prevalence te larte. 20

21 Ushqyerja me gji Perqindja e ulet e ushqyerjes me gji dhe praktikat jo pozitive te pershtatjes me ushqimin, rezultojne ne kequshqyerje dhe crregullime te tilla si vonesa ne rritje, dhe ndikim ne procesin e zhvillimit dhe sjelljes se femijes si dhe te infeksioneve respiratore tek infantet dhe femijet e vegjel. Departamenti i Shendetit ne Angli, ne 1995, vleresoi se perfitimet nga pakesimi i incidences se gastroenteriteve, mund te vleresohet ne 35 milion paund, ne se te gjithe infantet ne Angli do te ushqeheshin me gji. Verejme se ushqyerja me gji eshte nje tradite e cila duhet te mbeshtetet dhe promovohet ne vendin tone. Te dhenat shpesh tregojne se megjithese ushqyerja me gji eshte nje tradite e mire tek ne, shpesh praktikat e kesaj ushqyerje jane jo te pershtateshme. Nese shikohen statistikat dhe studimet, koha e ushqyerjes me gji eshte mese e favorizuar dhe shpesh mbi ate qe rekomandohet, por futja e hereshme e ushqimeve te tjera, qe ne muajin e pare te jetes (lengje frutash, uje me sheqer etj) jane shpesh shkaktare te shfaqjes se formave te ndryshme te keqyshqyerjes dhe praktikave te papershtateshme te ushqyerjes. Te dhenat e studimit te ushqyerjes me gji ne disa zona te vendit per vitet 1996 dhe 1998 paraqiten ne grafikun e meposhtem dhe vertetojne konstatimin e mesiperm. Programi kombetar i ushqyerjes me gji vlereson se ne pergjithesi mbi 80 % e femijeve ushqehen me gji (te dhena nga studimi i vitit 2001 Raporti i monitorimit te Praktikave te Ushqyerjes se Foshnjave dhe Femijeve te Vegjel ne Shqiperi, i zbatuar nga IBFAN, MSH UNICEF). Megjithese % e nenave qe ushqejne foshnjet me gji eshte e larte, ushqyerja me gji nuk eshte eskluzive dhe ekzistojne praktika te gabuara te ushqyerjes me gji. Sipas te dhenave te studimit te pare te monitorimit te kryer gjate 1998 nga Grupi Shqipetar per Mbrojtjen e Ushqyerjes me Gji ne bashkepunim me Sektorin e Shendetit Riprodhues ne Ministrine e Shendetesise dhe UNICEF, pamvaresisht nga numuri i madh i nenave qe fillonin ushqyerjen me gji ne maternitet, (94% sipas studimit), nje perqindje e vogel e tyre vazdonte te ushqente ekskluzivisht me gji, apo vazhdonte dhenien e gjirit ne muajt ne vijim. Te dhenat e studimit tregojne se shpejt pas daljes nga materniteti, incidenca e ushqyerjes ekskluzive me gji ulej ne fund te muajit te pare ne 70%, ne muajin e katert 17% dhe ne fund te muajit te 6-te ne 11%. Ne muajin e dyte perqindja mbetej afersisht e njejte, duke marre parasysh qe rritej perqindja e ushqyerjes predominante me gji. Evidente eshte tendenca per futje te hereshme te lengjeve jo ushqyese, nderkohe qe braktiseshin perparesite e ushqyerjes ekskluzive me gji. Ne kete muaj fillon nje rritje e lehte e ushqyerjes artificiale. Nje tjeter e dhene eshte se, ndersa incidenca e ushqyerjes ekskluzive dhe predominante me gji ulet dukeshem gjate muajit te 3-te dhe te 4-te te jetes, qumeshti i lopes fillon te perdoret gjeresisht si zevendesues. Faktoret qe shpjegojne kete fenomen jane te ardhurat e vogla dhe tradita e ushqyerjes me ushqime me baze qumeshtin e lopes. Duhet te theksojme se fillimi i hereshem i tij con ne 21

22 fillimin e problemeve madhore per te ardhmen ne drejtim te shendetit publik, qe nga pergatitja jo e pershtateshme dhe e mundeshme per tu kontaminuar e formules se qumeshtit te lopes dhe perzierjet e dritherave, cka shpie ne rritje te perqindjes te kequshqyerje, te anemive ferrodeficitare, semundeshmeri te larte te semundjeve diarreike dhe respiratore, te ndjekura me perqindje te larte te mortalitetit foshnjor. Me poshte do te paraqesim grafikun ne te cilin paraqitet ushqyerja ekskluzive me gji per cdo muaj, deri ne muajin e 12, te projektit te pare te monitorimit te kryer gjate 2001 nga Grupi Shqipetar per Mbrojtjen e Ushqyerjes me Gji ne bashkepunim me Sektorin e Shendetit Riprodhues ne Ministrine e Shendetesise dhe UNICEF. Sic shihet ne muajin e pare ushqyerja me gji eshte ne shifren 69 %, bie ne rreth 56 % ne muajin e dyte dhe qendron ne kete nivel ne muajin e trete, per te zbritur ne 39% ne muajin e katert dhe rreth 20 % ne muajin e gjashte. Pas muajit te gjashte te jetes fillohen ushqimet shtese, Ne baze te studimit te mesiperm ne asnje nga maternitetet nuk u gjeten materiale promocionale per zevendesuesit e qumeshtit te gjirit ( formula qumeshti industrial). Vetem 22,7% e nenave perdorin fomulat e qumeshtit per femijet e tyre. Nga 50 pike shitje te kontrolluara, ne 50% te tyre u gjeten materiale promocionale te formulave te qumeshtit. Grafiku Nr.6 Ushqyerja ekskluzive me gji sipas grupmoshave. Ushqyerja me ekskluzive me gji sipas grup moshave % Mosha ne muaj Persa i perket studimeve mbi racionin ushqimor dhe kalorazhin ushqimor, kryesisht jane perqendruar ne institucione te organizuara (cerdhe-kopshte) ose direkt ne popullaten feminore. Shpesh te dhenat perdorin metodologji dhe referenca te ndryshme ne vleresimin e racionit ushqimor, gje qe e veshtireson krahasimin dhe interpretimin e tyre. Te dhenat permbledhese per nutrientet kryesor te perdorur ne keto grupmosha jepen ne tabelen e meposhteme: 22

23 Tabela Nr 9: Nutrientet dhe sasia e kalorive te marra nga femijet e moshes 3 muaj-6 vjec, sipas studimeve te kryera Vitet Mosha Proteina gr Yndyrera gr Karboh.gr Energjia k.kal * 3 6 vjec *** 3 6 vjec ** 3 muaj 3 vjec *ISHP **ISHP, UNICEF ***S. Edg, UNICEF Prioritete Promovimi i ushqyerjes te shendeteshme sipas rekomandimeve te OBSH-se (udhezuesi dietetik CINDI) dhe ndermarrje veprimesh per parandalimn e kequshqyerjes tek femijet Parandalimi i kequshqyerjes se femrave duke filluar nga periudha e adoleshences dhe me pas para konceptimit te femijeve gjate shtazenise dhe laktacionit; dhe parandalimi i semundeshmerise gjate ketyre periudhave. Promovimi i ushqyerjes me gji si e drejte e femijes dhe domosdoshmeri per rritjen dhe zhvillimin. Ruajtja e tradites se ushqyerjes me gji, duke siguruar ushqyerjen ekskluzive dhe fillimin ne kohen e duhur te ushqyerjes plotesuese sipas rekomandimeve te OBSH/UNICEF (Rezoluta e 54 e Asmblese se Shendetit 18 maj 2001) dhe Rezoluta OBSH/FAO. Ndryshimi i praktikave te personelit te konsultoreve te gruas dhe femijes dhe i personelit te materniteteve per mbeshtejen e ushqyerjes me gji dhe zbatimin e 10 hapave te OBSH /UNICEF per nje ushqyerje te sukseseshme me gji Zgjerimi i rrjetit te materniteteve Miq te Femijeve. Kufizimi i efekteve negative te tregetimit te zevendesuseve te qumeshiti te gjirit dhe monitorimi per implementimin e Ligjit te Ushqyerjes me gji. 23

24 Ushqimet e vlefshme dhe vleresime te racionit ushqimor Problemi i vlefshmerise se ushqimeve mbetet i nje rendesie te jashtezakonshme. Te dhenat e furnizimit me produkte ushqimore ne nivel kombetar, te marra nga burime te ndryshme paraqiten ne tabelen Nr. 10 me poshte. Tabela Nr 10 Produktet ushqimore e konsumuara ne vite (kg/person ne vit, Food Balance Sheet). Produkti Sasia/vit ** *** kg Mish (total) Mish derri 1.1 Mish pule 6.67 Mish vici Mish dele Qumesht liter 121* 123.8* 123* 123* Gjalp 5.36 Djath Veze cope Vaj vegjetal liter Sheqer kg Buke Grure Fruta Patate Perime Fasule Oriz *Djath + Gjalp ** FAO *** Studim i Ministrise se Bujqesise Bazuar ne te dhenat e FAO s ne vitet , sasia e pergjithshme e kalorive per person ne dite ishte KKal dhe 79.7 gram proteina. 63% e tyre e kane prejardhjen nga dritherat, me pamjaftueshmeri te dukeshme ne marrjen e frutave dhe perimeve, te cilat furnizonin vetem 3.5% te racionit ditor. Persa i perket mishit dhe drithrave ato furnizonin vetem me 13% kalorazhin e racionit ditor. Studimi i pare mbas periudhes se tranzicionit ne nivel shtepiak, eshte kryer ne 3179 shtepi, rastesisht te seleksionuara ne Tirane, midis periudhes Gusht dhe Tetor Kampionimi u krye duke marre parasysh numrin e familjeve dhe shtepive te nxjerra nga rregjistrimi i vitit 1989, duke marre ne konsiderate edhe ndryshimet pas Bazuar ne ndryshimet social-ekonomike (demografise, banimit, punesimit, migrimit dhe te ardhurave) nje pyetsor i dyte u administrua ne nen-kampione nepermjet metodes se stratifikimit ne 807 familje. Rezultatet tregojne se: 24

25 shpenzimet vjetore ishin leke per person, ose 29 $ ne muaj. Nga keto 72% shpenzoheshin per ushqime. Shtresa me e varfer shpenzonte 16,495 leke per person (13.5$ ne muaj), nder te cilat 84% shpenzoheshin per ushqime. Konsumimi me i madh nder produktet ushqimore ishte buka, rreth 13% e te ardhurave harxhoheshin per blerjen e saj. Shpenzimet per mishin dhe produktet e tij perfaqesonin rret 13.4 te shpenzimeve te pergjithshme.per vezet dhe produktet e qumeshtit ishin ne 11,2% me 5.5% per qumeshtin. Perimet perbenin 9.1%, frutat 5.5%, gjalpi 3,3% dhe vaji vegjetal Ne tabelen e bashkengjitur shprehen te perkthyera ne gjuhen e marrjeve ditore nutrientet kryesore te konsumuar nga nje person ne dite ne nje familje te Tiranes. Tab. Nr. 11 Tabela e konsumit per person dhe e marrjes ditore per produktet kryesore ushqimore sipas studimit te kryer ne familje te Tiranes me 1993 Produktet kryesore Konsumi per person Proteinat Lipidet Karbohidratet Energji Kkal Njesia Muaj Day Drithrat gr Buka gr Orizi gr Mishi i fresket gr Mish i importuar gr Sallam gr Mish pule gr Qumesht i fresket cl Veze kokrra Vaj vegjetal cl Gjalpe gr Patate gr Fasule gr Qepe te thata gr Domate gr Perime te tjera gr Fruta gr Rrush gr Shalqi gr Burimi : Instituti i Statistikes Proteina: 12.45% Lipide: 16.4 % Karbohidrate: % Studimi i kryer nga Ministria e Bujqesise dhe Ushqimit ( Programi SARA ), tregoi se racioni ushqimor i shqiptareve ka kalorite e mjaftueshme dhe baza e saj perbehet nga dritherat. Konsumi i bukes per njeri ne vit eshte afersisht 200 kg. Ndersa zonat rurale prodhojne vete ushqimin e tyre, zonat urbane jane ne varesi te ushqimeve te importuara. 25

FEMIJEVE NE SHQIPERI

FEMIJEVE NE SHQIPERI QENDRA PER MBROJTJEN E TE DREJTAVE TE FEMIJEVE NE SHQIPERI Children s Human Rights Centre of Albania - CRCA TRAFIKIMI I FEMIJEVE NE SHQIPERI RAPORT PERMBLEDHES PER TRAFIKIMIN E FEMIJEVE NE SHQIPERI Tirane,

More information

Papunësia. Unemployment. Copyright c 2004 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All rights reserved.

Papunësia. Unemployment. Copyright c 2004 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All rights reserved. Papunësia Unemployment Pytjet Hulumtuese Çka është papunësia? Kush llogaritet si i papunë? Kush llogaritet si i punësuar? Kush e përbënë fuqinë punëtore? Kush nuk bën pjesë në fuqinë punëtore? Çka thotë

More information

PRAKTIKA MJEDISORE me NISMA VENDORE

PRAKTIKA MJEDISORE me NISMA VENDORE PRAKTIKA MJEDISORE me NISMA VENDORE ngrejmë aftësitë, përmirësojmë mjedisin Tiranë 2010 Ambasada e Mbretërisë së Vendeve të Ulëta në Shqipëri Rreth REC QENDRA RAJONALE E MJEDISIT (REC) SHQIPËRI, është

More information

që përfundon me 31 dhjetor 2015, Burimi: 2 Fondi Monetar Ndërkombëtar, Kosovo: Concluding Statement of the 2015 Article IV

që përfundon me 31 dhjetor 2015, Burimi:  2 Fondi Monetar Ndërkombëtar, Kosovo: Concluding Statement of the 2015 Article IV 2 1. Hyrje Tatimi mbi vlerën e shtuar (TVSH) është burimi kryesor i të hyrave tatimore në Kosovë. Në vitin 2015, TVSH përbënte rreth 47% të të hyrave nga tatimet. 1 Në mars të vitit 2015, Qeveria e Kosovës

More information

RAPORT STUDIMOR PËR NËN-SEKTORËT KRYESORË TË AGROBIZNESIT NË KOSOVË

RAPORT STUDIMOR PËR NËN-SEKTORËT KRYESORË TË AGROBIZNESIT NË KOSOVË RAPORT STUDIMOR PËR NËN-SEKTORËT KRYESORË TË AGROBIZNESIT NË KOSOVË Prill 2014 2 PËRMBAJTJA Hyrje... 5 Metodologjia... 7 Analizë e përgjithshme e sektorit të agrobiznesit... 10 Rëndësia ekonomike... 10

More information

Raport Analitik i Tregtisë në Shërbime Sektori i TIK

Raport Analitik i Tregtisë në Shërbime Sektori i TIK Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria-Vlada-Government Ministria e Tregtisë dhe Industrisë - Ministarstvo Trgovine i Industrije - Ministry of Trade and Industry Departamenti i

More information

GJENDJA PERINATALE NË KOSOVË PËR VITET

GJENDJA PERINATALE NË KOSOVË PËR VITET GJENDJA PERINATALE NË KOSOVË PËR VITET 2000 2004 Shtator 2005 UNMIK Ministria e Shëndetësisë WHO Raporti është përpiluar nga: Prof. asc. dr. Shefqet Lulaj, Kryetar i Këshillit për Shëndetin e Nënës dhe

More information

Studimi për vlerësimin e njohurive, qëndrimeve dhe praktikave të Punonjësve të Kujdesit Shëndetësor Parësor (PKShP) lidhur me ushqyerjen dhe aneminë

Studimi për vlerësimin e njohurive, qëndrimeve dhe praktikave të Punonjësve të Kujdesit Shëndetësor Parësor (PKShP) lidhur me ushqyerjen dhe aneminë Studimi për vlerësimin e njohurive, qëndrimeve dhe praktikave të Punonjësve të Kujdesit Shëndetësor Parësor (PKShP) lidhur me ushqyerjen dhe aneminë RAPORTI PËRFUNDIMTAR SHQIPËRI 2010 KONTRIBUESIT E RAPORTIT

More information

Situata aktuale e eficiencës së energjisë në Shqipëri

Situata aktuale e eficiencës së energjisë në Shqipëri Situata aktuale e eficiencës së energjisë në Shqipëri Dialogu Publik për përdorimin e Qëndrueshëm të Energjisë në Shqipëri Tirane, 04 Tetor 2011 Open Regional Fund for South East Europe 1 Përmbajtja e

More information

Evropa Juglindore Raporti i Zhvillimeve Ekonomike Nr. 2

Evropa Juglindore Raporti i Zhvillimeve Ekonomike Nr. 2 Evropa Juglindore Raporti i Zhvillimeve Ekonomike Nr. 2 Njësia për Reduktimin e Varfërisë dhe Menaxhimin Ekonomik Rajoni i Evropës dhe Azisë Qendrore Banka Botërore 5 qershor 212 Përmbajtja I. EJL6 ZHVILLIMET

More information

Ndikimi dhe Zhvillimi i Turizmit ne Ekonominë Shqiptare

Ndikimi dhe Zhvillimi i Turizmit ne Ekonominë Shqiptare UNIVERSITETI FAKULTETI PROFILI ALEKSANDËR MOISIU SHKENCAVE POLITIKE JURIDIKE DREJTIM TURIZMI Ndikimi dhe Zhvillimi i Turizmit ne Ekonominë Shqiptare Pedagogu Udheheqes : Ph.D. Candidate LEIDA MATJA Punoi

More information

ARSIMI NE SHQIPERI: QENDRIME DHE SHPRESA NE N RYSHIM

ARSIMI NE SHQIPERI: QENDRIME DHE SHPRESA NE N RYSHIM Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized BANKA BOTERORE WASHINGTON, D. C. ARSIMI NE SHQIPERI: QENDRIME DHE SHPRESA NE N RYSHIM

More information

SHQIPTARE. Udhëhoqi:Prof.

SHQIPTARE. Udhëhoqi:Prof. UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I EKONOMIKSIT TURIZMI DHE NDIKIMI I TIJ NË TREGUESIT MAKROEKONOMIKË PËR EKONOMINË SHQIPTARE Disertacion në marrjen e gradës Doktor Udhëhoqi:Prof.

More information

Profesionalizmi Në Shërbimin Turistik, Gur Themeli Për Zhvillimin e Turizmit në Shqipëri

Profesionalizmi Në Shërbimin Turistik, Gur Themeli Për Zhvillimin e Turizmit në Shqipëri PhD Cand. Mimoza Kotollaku mimozakotollaku@yahoo.it Fakulteti Ekonomik, Universiteti A.Xhuvani, Elbasan Profesionalizmi Në Shërbimin Turistik, Gur Themeli Për Zhvillimin e Turizmit në Shqipëri Abstract

More information

STRATEGJIA NDERSEKTORIALE E LUFTES KUNDER KRIMIT TE ORGANIZUAR, TRAFIQEVE DHE TERRORIZMIT

STRATEGJIA NDERSEKTORIALE E LUFTES KUNDER KRIMIT TE ORGANIZUAR, TRAFIQEVE DHE TERRORIZMIT STRATEGJIA NDERSEKTORIALE E LUFTES KUNDER KRIMIT TE ORGANIZUAR, TRAFIQEVE DHE TERRORIZMIT gusht 2008 1 PASQYRA E LENDES Mesazh i Ministrit te Brendshem... 3 Hyrje... 4 KREU I... 6 1.1 Situata e krimit

More information

Çdo fëmijë Rom në kopsht

Çdo fëmijë Rom në kopsht Çdo fëmijë Rom në kopsht Janar 2016 Përmbajtja Hyrje... 3 Historiku... 3 Analiza e situatës... 4 Ndikimi i projektit në politikat zhvillimore kombëtare... 5 Arsimi... 5 Shëndetësia... 6 Ndikimi i projektit

More information

Decentralizimi dhe Privatizimi i Sektorit te Ujit ne Shqiperi

Decentralizimi dhe Privatizimi i Sektorit te Ujit ne Shqiperi Analize e Varferise dhe Ndikimit Social Decentralizimi dhe Privatizimi i Sektorit te Ujit ne Shqiperi Co-Plan Sabine Beddies Hermine De Soto Arben Bakllamja Xavier Chauvot de Beauchene Banka Boterore dhe

More information

PROVISIONAL INSTITUTIONS OF SELF GOVERNMENT PËR INSPEKTORATIN SANITAR TË KOSOVËS

PROVISIONAL INSTITUTIONS OF SELF GOVERNMENT PËR INSPEKTORATIN SANITAR TË KOSOVËS UNITED NATIONS United Nations Interim Administration Mission in Kosovo UNMIK Mission d Administration NATIONS UNIES Intérimaire des Nations Unies au Kosovo PROVISIONAL INSTITUTIONS OF SELF GOVERNMENT LIGJI

More information

KRYEVIDH PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT KOMUNA FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUND

KRYEVIDH PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT KOMUNA FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUND PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT K EUROPARTNERS DEVELOPMENT ALBANIAN DEVELOPMENT FUND PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT KOMUNA Ky publikim është realizuar në kuadër të projektit

More information

Migrimi dhe Zhvillimi Ekonomik në Kosovë

Migrimi dhe Zhvillimi Ekonomik në Kosovë Raport Nr. 60590 - XK Migrimi dhe Zhvillimi Ekonomik në Kosovë 25 maj 2011 Njësia për zvogëlimin e varfërisë dhe menaxhimin ekonomik Rajoni i Evropës dhe Azisë Qendrore Dokument i Bankës Botërore REPUBLIKA

More information

KOSOVË RAPORTI I PROGRESIT DHE INDEKSI PËR MROJTJEN E FËMIJËS THEKSON MANGËSITË KRYESORE NË SISTEMIN E MBROJTJES SË FËMIJËS

KOSOVË RAPORTI I PROGRESIT DHE INDEKSI PËR MROJTJEN E FËMIJËS THEKSON MANGËSITË KRYESORE NË SISTEMIN E MBROJTJES SË FËMIJËS KOSOVË RAPORTI I PROGRESIT DHE INDEKSI PËR MROJTJEN E FËMIJËS THEKSON MANGËSITË KRYESORE NË SISTEMIN E MBROJTJES SË FËMIJËS ChildPact është koalicion rajonal i 650 organizatave të shoqërisë civile të cilat

More information

Qendra Shqiptare per Kerkime Ekonomike. ekonomike tremujore. VitiVIII,Nr.4(30) Tetor - Nentor - Dhjetor 2001

Qendra Shqiptare per Kerkime Ekonomike. ekonomike tremujore. VitiVIII,Nr.4(30) Tetor - Nentor - Dhjetor 2001 Qendra Shqiptare per Kerkime Ekonomike EKONOMIA dhe TRANZICIONI Reviste ekonomike tremujore VitiVIII,Nr.4(30) Tetor - Nentor - Dhjetor 2001 Tirane,2001 Q Sh K E Qendra Shqiptare per Kerkime Ekonomike "EKONOMIA

More information

Metodat e llogaritjes se kostos: puna dhe numuri i njesive te prodhuara, kontrata, sherbimi dhe llogaritja e kostove te procesit

Metodat e llogaritjes se kostos: puna dhe numuri i njesive te prodhuara, kontrata, sherbimi dhe llogaritja e kostove te procesit Kapitulli 3 Metodat e llogaritjes se kostos: puna dhe numuri i njesive te prodhuara, kontrata, sherbimi dhe llogaritja e kostove te procesit 3.1 PUNA DHE LLOGARITJA E KOSTOVE TE NUMURIT TE NJESIVE TE PRODHUARA

More information

UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I KONTABILITETIT DISERTACION

UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I KONTABILITETIT DISERTACION UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I KONTABILITETIT DISERTACION CILËSIA E INFORMACIONIT DHE RAPORTIMIT FINANCIAR PAS HYRJES SË STANDARDEVE KONTABËL KOMBËTARE DHE NDËRKOMBËTARE NË

More information

NGA POPULLI AMERIKAN OD AMERIČKOG NARODA

NGA POPULLI AMERIKAN OD AMERIČKOG NARODA NGA POPULLI AMERIKAN OD AMERIČKOG NARODA THE KOSOVO MUNICIPAL COMPETITIVENESS INDEX REPORT 2012 RAPORTI I KOSOVËS PËR INDEKSIN E KONKURRENCËS NË KOMUNA 2012 KOSOVSKI IZVEŠTAJ O INDEKSU KONKURENCIJE U OPŠTINAMA

More information

Raporti Vjetor i Punës së Qeverisë për vitin 2016

Raporti Vjetor i Punës së Qeverisë për vitin 2016 Republika e Kosovës Republika Kosova - Republic of Kosovo Qeveria Vlada-Government Zyra e Kryeministrit - Ured Premijera - Office of the Prime Minister Raporti Vjetor i Punës së Qeverisë për vitin 2016

More information

PERFORMANCA E NDËRMARRJEVE TË VOGLA DHE TË MESME NË SHQIPËRI (FOKUSI QYTETI I TIRANËS)

PERFORMANCA E NDËRMARRJEVE TË VOGLA DHE TË MESME NË SHQIPËRI (FOKUSI QYTETI I TIRANËS) UNIVERSITETI ALEKSANDËR MOISIU, DURRËS FAKULTETI I BIZNESIT PROGRAMI I DOKTORATURËS SHKENCA EKONOMIKE Disertacion Në kërkim të gradës Doktor Shkencash PERFORMANCA E NDËRMARRJEVE TË VOGLA DHE TË MESME NË

More information

Temë Disertacioni MBIKQYRJA BANKARE NË STADIN AKTUAL TË ZHVILLIMIT NË SISTEMIN BANKAR

Temë Disertacioni MBIKQYRJA BANKARE NË STADIN AKTUAL TË ZHVILLIMIT NË SISTEMIN BANKAR UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I FINANCËS Temë Disertacioni MBIKQYRJA BANKARE NË STADIN AKTUAL TË ZHVILLIMIT NË SISTEMIN BANKAR (Implementimi i Rregullativës së Bazel III dhe

More information

REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DISERTACION

REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DISERTACION REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DISERTACION Financa e projekteve, formë alternative e investimeve infrastrukturore në vendet në zhvillim Në kërkim të gradës shkencore

More information

Analizë e Sistemit të Tregut. Sektori i Turizmit në Shqipëri dhe pengesat e biznesit për rritje. Raport nga: DMO: Destination Management Organisation

Analizë e Sistemit të Tregut. Sektori i Turizmit në Shqipëri dhe pengesat e biznesit për rritje. Raport nga: DMO: Destination Management Organisation 1 Analizë e Sistemit të Tregut Sektori i Turizmit në Shqipëri dhe pengesat e biznesit për rritje Raport nga: DMO: Destination Management Organisation (Dorëzuar në Nëntor 2014) 2 SHKURTIME: ATA OSB CEDEFOP

More information

Raporti i Gjelbër i Kosovës Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural, Prishtinë 2016

Raporti i Gjelbër i Kosovës Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural, Prishtinë 2016 RAPORT I I GJ E L BË R 2 0 1 6 Raporti i Gjelbër i Kosovës 2016 Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural, Prishtinë 2016 Fjala hyrëse Është evident fakti se zhvillimi ekonomik është i mangët

More information

C. KUADRI RREGULLATIV DHE PROCESI I LICENCIMIT

C. KUADRI RREGULLATIV DHE PROCESI I LICENCIMIT Raporti Vjetor i Mbikëqyrjes 2009 C. KUADRI RREGULLATIV DHE PROCESI I LICENCIMIT 1. KUADRI RREGULLATIV Viti 2009 finalizoi hartimin e disa rregulloreve të reja dhe njohu ndryshime në të tjera rregullore

More information

Programi i Kosovës Kundër Dhunës në Familje dhe Plani i veprimit

Programi i Kosovës Kundër Dhunës në Familje dhe Plani i veprimit Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria - Vlada - Government ZYRA E KRYEMINISTRIT/ / OFFICE OF THE PRIME MINISTER/ URED PREMIJERA AGJENCIA PËR BARAZI GJINORE / AGENCIJA ZA RAVNOPRAVNOST

More information

Reforma e administratës publike në Kosovë

Reforma e administratës publike në Kosovë Reforma e administratës publike në Kosovë Mirlinda Batalli * Përmbledhje Reforma e administratës publike në Kosovë është një pjesë thelbësore e procesit të shtetndërtimit. Me reformën administrative qeveria

More information

REPUBLIKA E SHQIPERISË UNIVERSITETI I TIRANËS. Fakulteti i Ekonomisë DISERTACION PËR GRADËN SHKENCORE DOKTOR

REPUBLIKA E SHQIPERISË UNIVERSITETI I TIRANËS. Fakulteti i Ekonomisë DISERTACION PËR GRADËN SHKENCORE DOKTOR REPUBLIKA E SHQIPERISË UNIVERSITETI I TIRANËS Fakulteti i Ekonomisë DISERTACION PËR GRADËN SHKENCORE DOKTOR MARKETINGU DHE PLANIFIKIMI I DESTINACIONEVE TURISTIKE MODELE TË QËNDRUESHMËRISË RAST STUDIMI

More information

PROFILI I SEKTORIT TIK

PROFILI I SEKTORIT TIK Republika e Kosovës Republika Kosova - Republic of Kosovo Qeveria - Vlada - Government MINISTRIA E TREGTISË DHE INDUSTRISË MINISTARSTVO ZA TRGOVINU I INDUSTRIJU MINISTRY OF TRADE AND INDUSTRY PROFILI I

More information

UNIVERSITETI ALEKSANDËR MOISIU DURRËS FAKULTETI I SHKENCAVE POLITIKO - JURIDIKE DEPARTAMENTI I ADMINISTRIMIT PUBLIK

UNIVERSITETI ALEKSANDËR MOISIU DURRËS FAKULTETI I SHKENCAVE POLITIKO - JURIDIKE DEPARTAMENTI I ADMINISTRIMIT PUBLIK UNIVERSITETI ALEKSANDËR MOISIU DURRËS FAKULTETI I SHKENCAVE POLITIKO - JURIDIKE DEPARTAMENTI I ADMINISTRIMIT PUBLIK TEMA : EKONOMIA INFORMALE NE SHQIPERI PUNOI: UDHEHOQI : Elton HAKA Msc. Gentiana KRAJA

More information

AUTORITETI I KONTROLLIT SHTETËROR TË EKSPORTEVE

AUTORITETI I KONTROLLIT SHTETËROR TË EKSPORTEVE AUTORITETI I KONTROLLIT SHTETËROR TË EKSPORTEVE Raporti vjetor mbi kontrollin e eksporteve 2012 Përkthimi, redaktimi dhe printimi i këtij publikimi është mbështetur nga UNDP/SEESAC nëpërmjet një projekti

More information

Studim me Ndjeshmëri Gjinore për Sektorin e TIK në Shqipëri

Studim me Ndjeshmëri Gjinore për Sektorin e TIK në Shqipëri Studim me Ndjeshmëri Gjinore për Sektorin e TIK në Shqipëri Raport nga: Qendra për Teknologjinë e Biznesit dhe Drejtim Janar 2015 1 Ky studim u mundësua nga mbështetja e Ambasadës së Zvicrës në Shqipëri

More information

I. Ekonomia informale dhe tranzicioni drejt ekonomisë së tregut

I. Ekonomia informale dhe tranzicioni drejt ekonomisë së tregut I. Ekonomia informale dhe tranzicioni drejt ekonomisë së tregut II. Rrugët e reduktimit të ekonomisë informale dhe përfi timet e komunitetit të biznesit Ferizaj Pejë Prizren Mbështetur nga: Udhëheqës të

More information

STRATEGJIA SHTETËRORE PËR MIGRIM DHE PLANI I VEPRIMIT Shtator 2013, Prishtinë

STRATEGJIA SHTETËRORE PËR MIGRIM DHE PLANI I VEPRIMIT Shtator 2013, Prishtinë 2013-2018 Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria Vlada- Govenment STRATEGJIA SHTETËRORE PËR MIGRIM DHE PLANI I VEPRIMIT 2013-2018 Shtator 2013, Prishtinë Përmbajtja Shkurtesat...

More information

StrategjiA për Ndryshimet Klimatike (SNK)

StrategjiA për Ndryshimet Klimatike (SNK) Republika e Kosovës Republika Kosova - Republic of Kosovo Qeveria - Vlada - Government Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor Ministarstvo Životne Sredine i Prostornog Planiranja Ministry of Environment

More information

Kosova: Shënim mbi politikat e menaxhimit të investimeve publike

Kosova: Shënim mbi politikat e menaxhimit të investimeve publike Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Raporti nr. Kosova: Shënim mbi politikat e menaxhimit të investimeve publike Tetor 2007

More information

Raporti i Gjelbër i Kosovës Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural

Raporti i Gjelbër i Kosovës Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural RAPORT I I GJ E L BË R 2 0 1 5 Dh j e t o r, 2 0 1 5 Raporti i Gjelbër i Kosovës 2015 Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural Prishtinë, Dhjetor 2015 1 Fjala hyrëse Raporti i Gjelbër është

More information

ANALIZË E KORNIZËS LIGJORE PËR ÇËSHTJET FISKALE TË OJQ-VE NË KOSOVË

ANALIZË E KORNIZËS LIGJORE PËR ÇËSHTJET FISKALE TË OJQ-VE NË KOSOVË ANALIZË E KORNIZËS LIGJORE PËR ÇËSHTJET FISKALE TË OJQ-VE NË KOSOVË Kjo analizë është pjesë e angazhimit të Institutit për Hulumtime Zhvillimore RIINVEST nga Platforma CIVIKOS me qëllim të përmirësimit

More information

MUNDËSITË E SHQIPËRISË PËR FINANCIMIN E SEKTORIT

MUNDËSITË E SHQIPËRISË PËR FINANCIMIN E SEKTORIT Raport nr. 42061-AL MUNDËSITË E SHQIPËRISË PËR FINANCIMIN E SEKTORIT TË NDËRMARRJEVE 29 qershor 2007 Departamenti i Financës dhe Zhvillimit të Sektorit Privat Rajoni i Evropës dhe i Azisë Qendrore Dokument

More information

RRJETI I TË DHËNAVE TË KONTABILITETIT NË FERMË - FADN

RRJETI I TË DHËNAVE TË KONTABILITETIT NË FERMË - FADN FADN 2014 Shtator,2015 Republika e Kosovës Republika Kosova - Republic of Kosovo Qeveria Vlada - Government Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural Ministarstvo Poljoprivrede, Šumarstva

More information

Planifikimi i projektit/programit

Planifikimi i projektit/programit Planifikimi i projektit/programit Doracaku Udhëzues Versioni Final (draft 5) Janar 2010 Doracaku udhëzues për planifikimin e projektit/programit. Versioni final Janar 2010 Faqe 1 nga 50 Planifikimi i projektit/programit

More information

Strehimi Social në Shqipëri

Strehimi Social në Shqipëri 2016 Strehimi Social në Shqipëri VLERËSIM I SITUATËS QERSHOR, 2016 Ky raport është përgatitur nga Programi Mbështetja e Kombeve të Bashkuara për Përfshirjen Sociale në Shqipëri (UNSSIA), financuar nga

More information

RAPORT MONITORUES PËR ZBATIMIN E ÇËSHTJES GJINORE NË STRATEGJINË DHE PLANIN E VEPRIMIT PËR INTEGRIMIN E KOMUNITETEVE ROMË, ASHKALI DHE EGJIPTASË NË

RAPORT MONITORUES PËR ZBATIMIN E ÇËSHTJES GJINORE NË STRATEGJINË DHE PLANIN E VEPRIMIT PËR INTEGRIMIN E KOMUNITETEVE ROMË, ASHKALI DHE EGJIPTASË NË RAPORT MONITORUES PËR ZBATIMIN E ÇËSHTJES GJINORE NË STRATEGJINË DHE PLANIN E VEPRIMIT PËR INTEGRIMIN E KOMUNITETEVE ROMË, ASHKALI DHE EGJIPTASË NË REPUBLIKËN E KOSOVËS (2009-2015) PRISHTINË, NËNTOR 2012

More information

Bashkëpunimi në planifikim midis autoriteteve vendim-marrëse dhe aktorëve të tjerë

Bashkëpunimi në planifikim midis autoriteteve vendim-marrëse dhe aktorëve të tjerë R E P U B L I K A E S H Q I P Ë R I S Ë UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS FAKULTETI I ARKITEKTURËS DHE URBANISTIKËS Tezë në kërkim të gradës shkencore DOKTOR Bashkëpunimi në planifikim midis autoriteteve

More information

Projekti për Kuadrin Menaxherial Mjedisor dhe Social të Zhvillimit të Integruar Ekonomik Urban

Projekti për Kuadrin Menaxherial Mjedisor dhe Social të Zhvillimit të Integruar Ekonomik Urban Public Disclosure Authorized Projekti për Kuadrin Menaxherial Mjedisor dhe Social të Zhvillimit të Integruar Ekonomik Urban SFG2276 Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized DRAFT RAPORT

More information

ROLI I AKTORËVE LOKALË TË NJË DESTINACIONI NË ZHVILLIMIN E TURIZMIT TË QËNDRUESHËM

ROLI I AKTORËVE LOKALË TË NJË DESTINACIONI NË ZHVILLIMIN E TURIZMIT TË QËNDRUESHËM REPUBLIKA E SHQIPËRISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI MARKETING - TURIZËM DISERTACION ROLI I AKTORËVE LOKALË TË NJË DESTINACIONI NË ZHVILLIMIN E TURIZMIT TË QËNDRUESHËM RAST

More information

Decentralizimi Fiskal dhe Transferimi i Granteve Në Vendet në Tranzicion: Një Perspektivë Kritike

Decentralizimi Fiskal dhe Transferimi i Granteve Në Vendet në Tranzicion: Një Perspektivë Kritike NISPAcee Rrjeti i Instituteve dhe Shkollave të Administratës Publike Në Evropën Qendrore dhe Lindore Decentralizimi Fiskal dhe Transferimi i Granteve Në Vendet në Tranzicion: Një Perspektivë Kritike Editor

More information

Shoqata e Grave me Probleme Sociale (SHGPS) Durrës. PLAN BIZNESI Shtepia Duart e Arta Tushemisht, Pogradec

Shoqata e Grave me Probleme Sociale (SHGPS) Durrës. PLAN BIZNESI Shtepia Duart e Arta Tushemisht, Pogradec Shoqata e Grave me Probleme Sociale (SHGPS) Durrës PLAN BIZNESI Shtepia Duart e Arta Tushemisht, Pogradec Qershor 2017 PERMBAJTJA 1. PËRMBLEDHJE... 3 2. PERSHKRIMI I BIZNESIT... 4 2.1. Koncepti i Biznesit

More information

TREGAN PLANI I ZHVILLIMIT LOKAL KOMUNA FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT KOMUNA TREGAN ALBANIAN DEVELOPMENT FUND

TREGAN PLANI I ZHVILLIMIT LOKAL KOMUNA FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT KOMUNA TREGAN ALBANIAN DEVELOPMENT FUND PLANI I ZHVILLIMIT LOKAL FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT K ALBANIAN DEVELOPMENT FUND KOMUNA TREGAN PLANI I ZHVILLIMIT LOKAL KOMUNA Ky publikim është realizuar në kuadër të projektit Punët P në komunitet III,

More information

Shqipëri. dhe Mundësitë për. Zhvillimin e Aftësive në. Cilësia e Arsimit. Analizë e rezultateve të PVNN-së

Shqipëri. dhe Mundësitë për. Zhvillimin e Aftësive në. Cilësia e Arsimit. Analizë e rezultateve të PVNN-së Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Cilësia e Arsimit dhe Mundësitë për Zhvillimin e Aftësive në Shqipëri Analizë e rezultateve

More information

Dragash Udhërrëfyesi Komunal i Dragashit për Bashkëpunim Ndërkombëtar

Dragash Udhërrëfyesi Komunal i Dragashit për Bashkëpunim Ndërkombëtar Dragash Udhërrëfyesi Komunal i Dragashit për Bashkëpunim Ndërkombëtar 2013-2016 Design and layout: www.xhad.net 2 Parathënie Zhvillimi i komunave të Kosovës është zgjidhja për një Kosovë të suskesshme

More information

BANKA BOTËRORE SHQIPËRIA: TENDENCAT E VARFËRISË DHE PABARAZISË,

BANKA BOTËRORE SHQIPËRIA: TENDENCAT E VARFËRISË DHE PABARAZISË, BANKA BOTËRORE SHQIPËRIA: TENDENCAT E VARFËRISË DHE PABARAZISË, 2002-2005 Dhjetor 2006 A. PËRVOJA E RRITJES EKONOMIKE. Që nga tranzicioni Shqipëria ka një histori mbresëlënëse të rritjes ekonomike. Rritja

More information

INSTITUT ZA NAUČNA ISTRAŽIVANJA I RAZVOJ INSTITUTI PËR KËRKIME SHKENCORE DHE ZHVILLIM

INSTITUT ZA NAUČNA ISTRAŽIVANJA I RAZVOJ INSTITUTI PËR KËRKIME SHKENCORE DHE ZHVILLIM INSTITUT ZA NAUČNA ISTRAŽIVANJA I RAZVOJ INSTITUTI PËR KËRKIME SHKENCORE DHE ZHVILLIM NAUČNI BILTEN BULETINI SHKENCOR Međunarodni naučni časopis Revista Shkencore ndërkombëtare International Scientific

More information

UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI MARKETING DISERTACION. Në kërkim të gradës shkencore Doktor i Shkencës

UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI MARKETING DISERTACION. Në kërkim të gradës shkencore Doktor i Shkencës UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI MARKETING DISERTACION Në kërkim të gradës shkencore Doktor i Shkencës Tema: STRATEGJITË E MARKETINGUT TË NDËRMARRJEVE NË SEKTORIN USHQIMOR NË KOSOVË

More information

Kur mbaron Tranzicioni? Teoria kundrejt realitetit në Shqipëri

Kur mbaron Tranzicioni? Teoria kundrejt realitetit në Shqipëri Kur mbaron Tranzicioni? Teoria kundrejt realitetit në Shqipëri Prof.Dr. Ermelinda Meksi 1 Auron PASHA 2 Shënim Bërja e një prezantimi me këtë titull nuk është një gjë e lehtë. Tema është mjaft e gjerë

More information

Komuna e KAMENICËS LOGOS. Prezentim i buxhetit komunal për vitin Swiss Kosovo Local Governance and Decentralization Support LOGOS

Komuna e KAMENICËS LOGOS. Prezentim i buxhetit komunal për vitin Swiss Kosovo Local Governance and Decentralization Support LOGOS Schweizerische Eidgenossenschaft Confédération suisse Confederazione Svizzera Confederaziun svizra Swiss Agency for Development and Cooperation SDC implemented by: Natural Resource Management Rural Economy

More information

UDHËZUES MBI PJESËMARRJEN PUBLIKE NË PLANIFIKIMIN HAPËSINOR

UDHËZUES MBI PJESËMARRJEN PUBLIKE NË PLANIFIKIMIN HAPËSINOR UDHËZUES MBI PJESËMARRJEN PUBLIKE NË PLANIFIKIMIN HAPËSINOR PROGRAMI I MBËSHTETJES SË PLANIFIKIMIT HAPËSINOR KOMUNAL NË KOSOVË Implementuar nga: Financuar nga: FOR A BETTER URBAN FUTURE SWEDISH SWEDISH

More information

Forumi Norvegji Shqipëri, mbi sektorin e Energjisë dhe TIK

Forumi Norvegji Shqipëri, mbi sektorin e Energjisë dhe TIK SHOQATA SHQIPTARE E TEKNOLOGJISË SË INFORMACIONIT Newsletter Nr. 2 Forumi Norvegji Shqipëri, mbi sektorin e Energjisë dhe TIK Forumi mbi Energjinë dhe TIK, mbajtur në mjediset e kompanisë Statkraft në

More information

BANKA A E SHQIPËRISË OMBËTARE KONFERENC ANZICIONIT 5-6 DHJETOR,,

BANKA A E SHQIPËRISË OMBËTARE KONFERENC ANZICIONIT 5-6 DHJETOR,, BANKA A E SHQIPËRISË KONFERENC ONFERENCA III KOMBËT OMBËTARE BANKA A E SHQIPËRISË NË DEKADËN E DYTË TË TRANZICIONIT ANZICIONIT 5-6 DHJETOR,, 2002-1- Botuar nga Banka e Shqipërisë, Sheshi Skënderbej, Nr.1

More information

MBROJTJA E MJEDISIT NË 16 KOMUNA MUNDËSITË PËR BASHKËPUNIM NDËR-KOMUNAL

MBROJTJA E MJEDISIT NË 16 KOMUNA MUNDËSITË PËR BASHKËPUNIM NDËR-KOMUNAL MBROJTJA E MJEDISIT NË 16 KOMUNA MUNDËSITË PËR BASHKËPUNIM NDËR-KOMUNAL 2016 MUNDËSITË PËR BASHKËPUNIM NDËR-KOMUNAL 41 2 MUNDËSITË PËR BASHKËPUNIM NDËR-KOMUNAL MBROJTJA E MJEDISIT NË 16 KOMUNA MUNDËSITË

More information

REPUBLIKA E SHQIPERISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I FINANCËS TEMË DISERTACIONI

REPUBLIKA E SHQIPERISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I FINANCËS TEMË DISERTACIONI REPUBLIKA E SHQIPERISË UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I EKONOMISË DEPARTAMENTI I FINANCËS TEMË DISERTACIONI Efektet e decentralizimit fiskal në Shqipëri. Rast studimor Bashkia Shkodër Në kërkim të Gradës

More information

P11. Menaxhmenti Strategjik Zgjidhjet. Shoqata e Kontabilistëve të Çertifikuar dhe Auditorëve të Kosovës

P11. Menaxhmenti Strategjik Zgjidhjet. Shoqata e Kontabilistëve të Çertifikuar dhe Auditorëve të Kosovës Shoqata e Kontabilistëve të Çertifikuar dhe Auditorëve të Kosovës Society of Certified Accountants and Auditors of Kosovo Menaxhmenti Strategjik Zgjidhjet P11 Nr. FLETË PROVIMI Exam Paper Udhëzime/Instructions:

More information

KAPITULLI I EMERTIMI - OBJEKTI

KAPITULLI I EMERTIMI - OBJEKTI Statuti i Shoqates Instituti i Eksperteve Kontabel te Autorizuar (i miratuar nga Asambleja e Pergjithshme e Anetareve) Me Vendimin Nr. 64 date 19.06.2009 Instituti i Eksperteve Kontabel te Autorizuar (ne

More information

KODI I PUNËS RISITË E LIGJIT 136/2015. Av. Sabina Lalaj Senior Legal Manager Tax & Legal Department 18 Maj 2016

KODI I PUNËS RISITË E LIGJIT 136/2015. Av. Sabina Lalaj Senior Legal Manager Tax & Legal Department 18 Maj 2016 1 KODI I PUNËS RISITË E LIGJIT 136/2015 Av. Sabina Lalaj Senior Legal Manager Tax & Legal Department 18 Maj 2016 Kodi i Punës është miratuar me ligjin nr. 7961, datë 12.07.1995, "Kodi i Punës i Republikës

More information

Armët e Vogla dhe Armët e Lehta në Evropën Juglindore. Manual për Parlamentarët 2010

Armët e Vogla dhe Armët e Lehta në Evropën Juglindore. Manual për Parlamentarët 2010 Armët e Vogla dhe Armët e Lehta në Evropën Juglindore Manual për Parlamentarët 2010 SALW albanski.indd 1 5/6/2010 4:28:52 PM Zyra Qendrore për Evropën Lindore dhe Juglindore për Kontrollin e Armëve të

More information

Çështje Europiane dhe të sigurisë - 23

Çështje Europiane dhe të sigurisë - 23 ÇËSHTJE EUROPIANE DHE TË SIGURISË - 23 1 Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim Çështje Europiane dhe të sigurisë - 23 2 ÇËSHTJE EUROPIANE DHE TË SIGURISË - 23 3 ÇËSHTJE EUROPIANE DHE TË SIGURISË EUROPEAN

More information

VROJTIM NË TERREN Identifikimi i mundësive ekzistuese për formim profesional për emigrantët që kthehen në Shqipëri: mangësi dhe rekomandime

VROJTIM NË TERREN Identifikimi i mundësive ekzistuese për formim profesional për emigrantët që kthehen në Shqipëri: mangësi dhe rekomandime VROJTIM NË TERREN Identifikimi i mundësive ekzistuese për formim profesional për emigrantët që kthehen në Shqipëri: mangësi dhe rekomandime Dhjetor 2008 1 Mendimet e shprehura në këtë botim nuk pasqyrojnë

More information

Përgatitur nga Fondacioni Kosovar për Shoqëri Civile (FKSHC) ANALIZA E SHOQËRISË CIVILE NË KOSOVË

Përgatitur nga Fondacioni Kosovar për Shoqëri Civile (FKSHC) ANALIZA E SHOQËRISË CIVILE NË KOSOVË Përgatitur nga Fondacioni Kosovar për Shoqëri Civile (FKSHC) ANALIZA E SHOQËRISË CIVILE NË KOSOVË Prishtinë, Kosovë Shtator 2005 PËRMBAJTJA PËRMBAJTJA Mirënjohjet 7 I. Hyrje 11 II. Definicioni i Sektorit:

More information

STUDIMI I DISA KULTIVARËVE TË GRURIT NË ZONA TË NDRYSHME TË SHQIPËRISË

STUDIMI I DISA KULTIVARËVE TË GRURIT NË ZONA TË NDRYSHME TË SHQIPËRISË AKTET ISSN 2073-2244 Journal of Institute Alb-Shkenca www.alb-shkenca.org Revistë Shkencore e Institutit Alb-Shkenca Copyright Institute Alb-Shkenca STUDIMI I DISA KULTIVARËVE TË GRURIT NË ZONA TË NDRYSHME

More information

Botues Instituti Pedagogjik i Kosovës. Kryeredaktor Nezir Çoçaj. Përgatitja elektronike Luljeta Bajrami Shala

Botues Instituti Pedagogjik i Kosovës. Kryeredaktor Nezir Çoçaj. Përgatitja elektronike Luljeta Bajrami Shala Botues Instituti Pedagogjik i Kosovës Kryeredaktor Nezir Çoçaj Përgatitja elektronike Luljeta Bajrami Shala Konsulentë të projektit Ismet Potera Irida Sina Lektore Zehrije Plakolli Ky material është produkt

More information

PLANI STRATEGJIK PËR MBROJTJEN E FËMIJËVE NGA RREZIQET NË INTERNET

PLANI STRATEGJIK PËR MBROJTJEN E FËMIJËVE NGA RREZIQET NË INTERNET Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria Vlada-Government Zyra e Kryeministrit - Ured Premijera - Office of the Prime Minister Zyra për Qeverisje të Mirë/Kancelarija za Dobro Upravljanje/Office

More information

STRATEGJIA E ENERGJISË E REPUBLIKËS SË KOSOVËS

STRATEGJIA E ENERGJISË E REPUBLIKËS SË KOSOVËS Faqe Faqe 2 Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria - Vlada - Government MINISTRIA E ENERGJISË DHE MINIERAVE MINISTARSTVO ENERGIJE I RUDARSTVA MINISTRY OF ENERGY AND MINING STRATEGJIA

More information

Vlerësimi Mjedisor në Shqipëri pas Konfliktit

Vlerësimi Mjedisor në Shqipëri pas Konfliktit Vlerësimi Mjedisor në Shqipëri pas Konfliktit Botuar për herë të parë në Zvicër në vitin 2000 prej Programit të Mjedisit të Kombeve të Bashkuara. Copyright 2000, United Nations Environment Programme Ky

More information

PROMOVIM I BASHKËPUNIMIT NËPËRMJET QEVERISJES SË MIRË NË IMPLEMENTIMIN E POLITIKËS KUNDËR KORRUPSIONIT

PROMOVIM I BASHKËPUNIMIT NËPËRMJET QEVERISJES SË MIRË NË IMPLEMENTIMIN E POLITIKËS KUNDËR KORRUPSIONIT ДРЖАВНА КОМИСИЈА ЗА СПРЕЧУВАЊЕ НА КОРУПЦИЈАТА PROMOVIM I BASHKËPUNIMIT NËPËRMJET QEVERISJES SË MIRË NË IMPLEMENTIMIN E POLITIKËS KUNDËR KORRUPSIONIT I Hulumtim dhe analiza Република Македонија ДРЖАВНА

More information

PRO WO+MAN. Raporti Hulumtues

PRO WO+MAN. Raporti Hulumtues PRO WO+MAN Raporti Hulumtues Pro WO+MAN Raporti Hulumtues Autorët: Albulena Metaj dhe Driton Zeqiri Menaxhere e projektit: Ajete Kërqeli Pikëpamjet dhe interpretimet e shprehura në këtë raport janë të

More information

Raport Vlerësimi në lidhje me aplikimin për akreditim të Kolegjit për Biznes dhe Teknologji (Tani e tutje UBT) Prishtinë,

Raport Vlerësimi në lidhje me aplikimin për akreditim të Kolegjit për Biznes dhe Teknologji (Tani e tutje UBT) Prishtinë, Raport Vlerësimi në lidhje me aplikimin për akreditim të Kolegjit për Biznes dhe Teknologji (Tani e tutje UBT) Prishtinë, Vlerësimi i përgatitur nga një ekip ekspertësh i përbërë nga Prof. Dr. Dr. h.c.mult.

More information

VLERËSIMI I BURIMEVE TË RIPËRTËRITSHME DHE PRODHIMI I ENERGJISË NGA REZIDUAT E BIOMASËS DRUNORE PËR ZHVILLIM TË QËNDRUESHËM NË KOSOVË

VLERËSIMI I BURIMEVE TË RIPËRTËRITSHME DHE PRODHIMI I ENERGJISË NGA REZIDUAT E BIOMASËS DRUNORE PËR ZHVILLIM TË QËNDRUESHËM NË KOSOVË VLERËSIMI I BURIMEVE TË RIPËRTËRITSHME DHE PRODHIMI I ENERGJISË NGA REZIDUAT E BIOMASËS DRUNORE PËR ZHVILLIM TË QËNDRUESHËM NË KOSOVË Shukri Sh. FETAHU 1, Qazim KUKALAJ 2, Imer RUSINOVCI 1, Sali ALIU 1

More information

Vlerësimi i varfërisë në Kosovë. Vëllimi II. Vlerësimi i trendeve nga të dhënat që nuk mund të krahasohen. 3 tetor 2007

Vlerësimi i varfërisë në Kosovë. Vëllimi II. Vlerësimi i trendeve nga të dhënat që nuk mund të krahasohen. 3 tetor 2007 Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Vlerësimi i varfërisë në Kosovë 39737 v. 2 Vëllimi II. Vlerësimi i trendeve nga të dhënat

More information

Mjaft më me. arsyetim

Mjaft më me. arsyetim WITH FUNDING FROM Mjaft më me arsyetime Analizë e qëndrimeve, incidencës dhe reagimeve institucionale ndaj dhunës në familje në Kosovë Domosdo dhuna ndodh kur dikush pi alkool ose përdor drogë. Nuk ka

More information

PLANI LOKAL I MENAXHIMIT TË MBETJEVE TË NGURTA BASHKIAKE TË QYTETIT TË FIERIT

PLANI LOKAL I MENAXHIMIT TË MBETJEVE TË NGURTA BASHKIAKE TË QYTETIT TË FIERIT PLANI LOKAL I MENAXHIMIT TË MBETJEVE TË NGURTA BASHKIAKE TË QYTETIT TË FIERIT Dhjetor 2010 Bashkia Fier Adresa: Lagjia Kastriot, Rruga Ramiz Aranitasi 15 Tel/ Fax: +355 34 222587 Email: informacion@bashkiafier.gov.al

More information

TREGU I PUNËS NË FUNKSION TË GRAVE DHE TË RINJVE

TREGU I PUNËS NË FUNKSION TË GRAVE DHE TË RINJVE TREGU I PUNËS NË FUNKSION TË GRAVE DHE TË RINJVE RAPORTI I ZHVILLIMIT NJERËZOR NË KOSOVË 2016 Mendimet e shprehura në këtë raport janë të autorëve dhe jo medoemos paraqesin mendimet e Programit të Kombeve

More information

IEKA KUJTESË 3. INSTITUTI I EKSPERTEVE KONTABEL TE AUTORIZUAR Institute of Authorized Chartered Auditors of Albania

IEKA KUJTESË 3. INSTITUTI I EKSPERTEVE KONTABEL TE AUTORIZUAR Institute of Authorized Chartered Auditors of Albania KUJTESË 3 2015 INSTITUTI I EKSPERTEVE KONTABEL TE AUTORIZUAR Institute of Authorized Chartered Auditors of Albania Të dashur anëtarë, Po e nis këtë Kujtesë në këtë fillim viti duke përsëritur edhe një

More information

LIGJI PËR PLANIFIKIMIN HAPËSINOR

LIGJI PËR PLANIFIKIMIN HAPËSINOR UNITED NATIONS United Nations Interim Administration Mission in Kosovo IIKKK UUUNNNMMI NATIONS UNIES Mission d Administration Intérimaire des Nations Unies au Kosovo PROVISIONAL INSTITUTIONS OF SELF GOVERNMENT

More information

Projekti kundër Krimit Ekonomik në Kosovë 1 (PKEK)

Projekti kundër Krimit Ekonomik në Kosovë 1 (PKEK) Projekti kundër Krimit Ekonomik në Kosovë 1 (PKEK) Raport vlerësimi për përputhshmërinë me standardet ndërkombëtare në fushën e Luftës Kundër Korrupsionit (KK) Cikli 1 10 qershor 2013 1 Ky shënim është

More information

Kosovë 2016 INDEKSI I MBROJTJES SË FËMIJËS. Vlerësimi i përpjekjeve të Qeverisë për mbrojtjen e vajzave dhe djemve.

Kosovë 2016 INDEKSI I MBROJTJES SË FËMIJËS. Vlerësimi i përpjekjeve të Qeverisë për mbrojtjen e vajzave dhe djemve. INDEKSI I MBROJTJES SË FËMIJËS Kosovë 2016 Vlerësimi i përpjekjeve të Qeverisë për mbrojtjen e vajzave dhe djemve Përpiluar nga konsorciumi i anëtarëve lokal, nacional, rajonal dhe ndërkombëtar të shoqërisë

More information

Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria - Vlada Government

Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria - Vlada Government Republika e Kosovës Republika Kosova-Republic of Kosovo Qeveria - Vlada Government ZYRA E KRYEMINISTRIT/ / OFFICE OF THE PRIME MINISTER/ URED PREMIJERA AGJENCIA PËR BARAZI GJINORE / AGENCIJA ZA RAVNOPRAVNOST

More information

FILOZOFIA, SHKOLLA E LIRISË QË MUNDËSON SISTEMI ARSIMOR SHQIPTAR DHE MASH

FILOZOFIA, SHKOLLA E LIRISË QË MUNDËSON SISTEMI ARSIMOR SHQIPTAR DHE MASH UNIVERSITETI I TIRANËS FAKULTETI I SHKENCAVE SOCIALE DEPARTAMENTI I FILOZOFISË FILOZOFIA, SHKOLLA E LIRISË QË MUNDËSON SISTEMI ARSIMOR SHQIPTAR DHE MASH (FILOZOFIA DHE EDUKIMI FILOZOFIK, NDIKIMI I TYRE

More information

Vlerësimi i varfërisë në Kosovë

Vlerësimi i varfërisë në Kosovë Vlerësimi i varfërisë në Kosovë Vëllimi I: Përshpejtimi i zhvillimit gjithëpërfshirës për uljen e shkallës së gjerë të varfërisë 3 tetor 2007 Banka Botërore Rajoni i Evropës dhe Azisë Qendrore Njësia për

More information

Një Përrallë Moderne Kosova C 2100

Një Përrallë Moderne Kosova C 2100 Një Përrallë Moderne Kosova C 2100 FORUM 2015 Autorë: Luan Shllaku dhe Ekrem Beqiri, bazuar në raportet sektoriale sintetike të Sabit Restelica Bashkim Kabashi Zeqir Veselaj Florim Isufi Xhevat Pllana

More information

REPUBLIKA E KOSOVËS Komuna e Prizrenit Kryetari i Komunës Nr. 01/ Më

REPUBLIKA E KOSOVËS Komuna e Prizrenit Kryetari i Komunës Nr. 01/ Më , në mbledhjen e mbajtur më 5.6.2012 me drejtoritë komunale, shqyrtoi propozimin e Drejtorisë së Administratës, rreth lejimit të shpalljes së tenderit për hartimin e projektit për Kompleksin Memorial të

More information

PËR DIZAJNIN INDUSTRIAL

PËR DIZAJNIN INDUSTRIAL UNITED NATIONS United Nations Interim Administration Mission in Kosovo UNMIK NATIONS UNIES Mission d Administration Intérimaire des Nations Unies au Kosovo PROVISIONAL INSTITUTIONS OF SELF GOVERNMENT Ligji

More information

Lënda. Ligjërata Ushtrime 15 Orët mësimore mësimore. 2 0 Metoda e mësimit

Lënda. Ligjërata Ushtrime 15 Orët mësimore mësimore. 2 0 Metoda e mësimit www.kolegjibiznesi.com info@kolegjibiznesi.com 038 500 878 044 500 878 049 500 878 Prishtinë, Ulpianë, rr. Motrat Qiriazi nr. 9 PLANPROGRAMI MËSIMOR-SYLLABUS Niveli i Viti Bachelor Programi Juridik i përgjithshëm

More information

PROJEKTI I EDUKIMIT GLOBAL

PROJEKTI I EDUKIMIT GLOBAL MINISTRIA E ARSIMIT DHE SHKENCËS SË SHQIPËRISË INSTITUTI I STUDIMEVE PEDAGOGJIKE UNICEF INSTITUTI NDËRKOMBËTAR I EDUKIMIT GLOBAL, UNIVERSITETI I TORONTOS PROJEKTI I EDUKIMIT GLOBAL RAPORTI I VLERËSIMIT

More information